الف. کسی که می‌داند اگر وضو بگیرد مریض می‌شود و یا می‌ترسد که مریض شود، باید تیمم کند و اگر وضو بگیرد باطل است. ولی اگر نداند که آب برای او ضرر دارد و وضو بگیرد و بعد بفهمد که ضرر داشته، وضویش صحیح است.

ب. وضو باید به قصد قربت انجام شود، یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم وضو بگیرد.

ج. لازم نیست نیت را به زبان آورد، یا از قلب خود بگذراند، بلکه همین مقدار که می‌داند وضو می‌گیرد کافی است، طوری که اگر از او بپرسند، چه می‌کنی؟ بگوید وضو می‌گیرم.

6 . رعایت ترتیب و موالات در وضو

ترتیب

کارهای وضو بدین ترتیب باید انجام شود:

* شستن صورت؛

* شستن دست راست؛

* شستن دست چپ؛

* مسح سر؛

* مسح پای راست؛

* مسح پای چپ؛

اگر ترتیب اعمال وضو به هم بخورد وضو باطل است، حتی اگر پای

 

 

 

چپ و راست را همزمان1 مسح کند.

مُوالات

الف. موالات؛ یعنی پشتِ سر هم انجام دادن و فاصله نینداختن بین اعمال وضو.

ب. اگر بین کارهای وضو به قدری فاصله شود که وقتی می‌خواهد جایی را بشوید یا مسح کند رطوبت جاهایی که پیش از آن شسته یا مسح کرده، خشک شده باشد، وضو باطل است.

7. وضوی جَبیره‌ای

تعریف جبیره: دوایی که بر زخم می‌زنند و چیزی که با آن زخم را می‌بندند، »جَبیره« نام دارد.

الف. شخصی که بر اعضای وضویش، زخم یا شکستگی است؛ اگر بتواند به طور معمول وضو بگیرد، باید به طور معمول وضو بگیرد. مثلاً؛

1. روی زخم باز است و آب برای آن ضرر ندارد.

2. روی زخم بسته است، ولی باز کردن آن امکان دارد و آب ضرر ندارد.

ب. چنان‌چه زخم بر صورت یا دست‌هاست و روی آن باز

است و آب ریختن روی آن ضرر دارد، اگر اطراف آن را بشوید کافی است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . به فتوای برخی از مراجع تقلید مسح همزمان پاها اشکال ندارد.

 ج. اگر زخم یا شکستگی در جلوی سر یا روی پاها است (محل مسح) و روی آن باز است، چنان‌چه نتواند آن را مسح کند، باید پارچه پاکی روی آن بگذارد و روی پارچه را با تری آب وضو که در دست مانده، مسح کند.

کیفیت انجام وضوی جبیره‌ای

در وضوی جبیره‌ای، باید جاهایی که شستن یا مسح آن امکان دارد به طور معمول بشوید یا مسح کند، و مواردی که امکان ندارد، دست تر بر جبیره بکشد.

8. چیزهایی که باید برای آن‌ها وضو گرفت

1. شـرط صـحـت عـمـل، 1. نماز (به جز نماز میت)

یعنـی اگـر آن عـمـل بـدون 2 . اجزای فراموش شدة نماز (سجده و تشهد)

وضو انـجام شود، صحیح 3. طواف

نیست 1. مس نوشتة قرآن

2. شـرط جـواز عمل؛ 2. مس اسم خداوند و صفات خاص او

وضو یـعـنـی اگــر آن عـمـل 3. به احتیاط واجب مس اسم انبیا و ائمه علیهم السلام

بدون وضو انجام گیرد و ملائکه

حرام است

3. شرط کمالِ عمل؛ یعنی برای درک ثواب یا ثواب بیشتر مانند قرائت

قرآن

4. رفع کـراهـت عـمل، مـانند غـذا خوردن در حال جنابت که با وضو

 

 

 

کراهت آن رفع می‌شود.

8 . مبطلات وضو

الف. خارج شدن ادرار یا مدفوع از انسان.

ب. خارج شدن باد معده و روده از مخرج غائط.

ج. خواب، چنان‌چه گوش نشنود و چشم نبیند.

د. چیزهایی که عقل را از بین می‌برد؛ مانند دیوانگی، مستی، بیهوشی.

ه‍. استحاضه زنان.

و. آن‌چه سبب غسل شود؛ مانند جنابت و مسّ میّت.

9. مواردی که وضو گرفتن مستحب است

* برای نماز میت.

* رفتن به مسجد و حرم امامان.

* خواندن قرآن.

* همراه داشتن قرآن.

* خوابیدن.

* رساندن جایی از بدن به جلد یا حاشیه قرآن.

* زیارت اهل قبور.

خودآزمایی

1. به چه ترتیب باید وضو بگیریم؟

2. آب وضو باید دارای چه شرایطی باشد؟

 

 

 

3. شرایط اعضای وضو را بنویسید.

4. وضوگیرنده باید چه شرایطی داشته باشد؟

5. منظور از موالات در وضو چیست؟

6. در چه شرایطی وضوی جبیره باید بگیریم؟

7. در چه مواردی وضو گرفتن مستحب است؟

 

 

 

 درس چهارم

غسل

اهداف آموزشی

انتظار می‌رود با مطالعه این درس:

ـ با انواع غسل آشنا شویم.

ـ‌ شرایط صحیح بودن غسل را بدانیم.

ـ مواردِ وجوبِ غسلِ واجب را بشناسیم.

ـ کارهایی را که بدون غسل نباید انجام دهیم، بدانیم.

در غسل باید تمام بدن و سر و گردن شسته شود، خواه غسل واجب باشد مانند جنابت، و یا مستحب مانند غسل جمعه، به عبارت دیگر تمام غسل‌ها در نحوه انجام فرقی ندارند مگر در نیت.

1. انواع غسل (به لحاظ انجام دادن)

غسل را به دو صورت می‌توان انجام داد: »ترتیبی« و »ارتماسی«.

در غسل ترتیبی ابتدا سر و گردن شسته می‌شود، سپس نیمه راست بدن و بعد از آن نیمه چپ.

 

 

 

در غسل ارتماسی تمام بدن یک‌باره در آب قرار می‌گیرد. پس در غسل ارتماسی باید آب به قدری باشد که انسان بتواند تمام بدن را زیر آب فرو ببرد.

1. ترتیـبی اول سر و گردن

و سپس نیمه راست بدن

و بعد از آن نیمة چپ بدن را بشوید؛

نحوة انجام با نیت غسل یک‌باره زیر آب‌ می‌رود به طوری که

غسل تمام بدن در آب قرار گیرد؛

2. ارتماسی یا به تدریج زیر آب می‌رود که در نهایت تمام بدن

در آب قرار گیرد؛

و یا زیر آب رفته و در آب به نیت غسل بدن را

تکان می‌دهد.

2. غسل‌های واجب (جنابت ـ مسّ میت)

غسل جنابت

چگونه انسان جنب می‌شود؟

کم باشد یا زیاد

1. بیرون آمدن منی

عوامل در خواب باشد یا بیداری

جنابت

با حلال باشد یا با حرام

2 . جماع (آمیزش)

منی بیرون بیاید یا نیاید

 

 

 

غسل مسّ میت

الف. اگر کسی جایی از بدن خود را به بدن انسان مرده‌ای که سرد شده و غسلش نداده‌اند برساند، باید غسل مسّ میت کند.

ب. در این موارد مسّ بدن انسان مرده سبب غسل نمی‌شود:

* انسانی که در میدان نبرد به شهادت رسیده است، در صورتی که در میدان جان دهد؛

* مرده‌ای که بدنش گرم است و هنوز سرد نشده است؛

* مرده‌ای که غسلش داده‌اند؛

ج. غسل مس میت را باید مانند غسل جنابت انجام دهند، ولی کسی که غسل مسّ میت کرده، اگر بخواهد نماز بخواند، باید وضو هم بگیرد.(1)

د. اگر چند میت را مسّ کند یا یک میّت را چند بار مسّ نماید، یک غسل کافی است.

ه‍. برای کسی که بعد از مسّ میّت غسل نکرده است، توقف در مساجد و خواندن سوره‌هایی که سجده واجب دارد مانعی ندارد، ولی برای نماز و مانند آن باید غسل کند و وضو هم بگیرد.

3. شرایط صحیح بودن غسل

الف. تمام شرط‌هایی که برای صحیح بودن وضو گفته شد، در صحیح بودن غسل هم شرط است، به جز موالات، و هم‌چنین لازم نیست

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . به فتوای برخی از مراجع معظّم تقلید با غسل واجب، مثل غسل مسّ بدن را از بالا به پایین بشوید.

ب. کسی که چند غسل بر او واجب است، می‌تواند به نیت همه آن‌ها یک غسل بجا آورد.

ج. کسی که غسل جنابت کرده، نباید برای نماز وضو بگیرد، ولی با غسل‌های دیگر نمی‌شود نماز خواند و باید وضو هم بگیرد.(1)

د. در غسل ارتماسی باید تمام بدن پاک باشد، ولی در غسل ترتیبی پاک بودن تمام بدن لازم نیست و اگر هر قسمتی را پیش از غسل دادن همان قسمت، تطهیر کند کافی است.

ه‍ ‍. غسل جبیره‌ای مثل وضوی جبیره‌ای است، ولی بنابر احتیاط واجب باید آن را ترتیبی بجا آورد.

و. کسی که روزه واجب گرفته، نمی‌تواند در حال روزه غسل ارتماسی انجام دهد، چون روزه‌دار نباید تمام سر را در آب فرو برد، ولی اگر از روی فراموشی غسل ارتماسی کند صحیح است.

ز. در غسل لازم نیست تمام بدن با دست شسته شود، و چنان‌چه با نیت غسل، آب به تمام بدن برسد کافی است.

4. کارهایی که بر فرد جنب حرام است

الف. رساندن جایی از بدن به خط قرآن، اسم خداوند و بنابر احتیاط واجب اسامی پیامبران و ائمه و حضرت زهرا علیهم السلام .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . به فتوای برخی از مراجع تقلید با غسل‌های واجب و برخی از غسل‌های مستحب نیز می‌توان نماز خواند و نیاز به وضو نیست.

 

 

 

ب. رفتن به مسجدالحرام و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله هرچند از یک در داخل شود و از در دیگر بیرون رود.

ج. توقف در مساجد.

د. گذاشتن چیزی در مسجد هرچند از بیرون مسجد باشد.

ه‍ . خواندن سوره‌هایی از قرآن که سجده واجب دارد، حتی یک حرف از آن.

و. توقف در حرم امامان علیهم السلام بنابر احتیاط واجب.

* سوره‌های سجده‌دار قرآن عبارت‌اند از:

ـ سوره شماره 32 (سوره سجده)؛

ـ سوره شماره 41 (سوره فصّلت)؛

ـ سوره شماره 53 (سوره نجم)؛

ـ سوره شماره 96 (عَلَق).

* اگر جنب از یک درِ مسجد وارد شود و از در دیگر خارج شود (عبور بدون توقف) مانع ندارد، به جز مسجدالحرام و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله که عبور هم جایز نیست.

* اگر شخصی در خانه‌اش مکانی را برای نماز قرار دهد و هم‌چنین نمازخانه مؤسسه‌ها و ادارات، حکم مسجد ندارد.

خودآزمایی

1. انواع غسل کدامند؟

2. غسل ترتیبی را چگونه باید انجام دهیم؟

3. غسل‌های واجب کدامند؟

 

 

 

4. در چه مواردی غسل مس میت واجب می‌گردد؟

5. شرایط صحیح بودن غسل کدامند؟

6. چه کارهایی بر فرد جنب حرام است؟

 

 

 

 

 

 

 

درس پنجم

تیمّم

اهداف آموزشی

انتظار می‌رود با مطالعه این درس:

ـ با مواردی که می‌توانیم تیمم کنیم آشنا شویم.

ـ با چگونگی تیمم آشنا شویم.

ـ با شرایط صحیح بودن تیمم آشنا شویم.

ـ چند نمونه از احکام تیمم را بدانیم. 1. مواردی که به جای وضو و غسل باید تیمم کرد

الف. اگر آب نباشد؛

ب. دسترسی به آب نباشد؛

ج. آب برای بدن ضرر داشته باشد؛

د. وقت کافی برای غسل یا وضو نباشد.

2. چگونگی تیمّم

الف. زدن کف دو دست با هم بر چیزی که تیمم بر آن صحیح است.

ب. کشیدن هر دو دست بر تمام پیشانی و دو طرف آن، از جایی که موی سر روییده است، تا روی ابروها و بالای بینی.

 

 

 

ج. کشیدن کف دست چپ بر تمام پشت دست راست.

د. کشیدن کف دست راست بر تمام پشت دست چپ.(1)

یادآوری: تمام کارهای تیمم باید با قصد تیمم و برای اطاعت از دستور الهی انجام شود، و هم‌چنین باید معلوم کند که تیمم به جای وضو است یا غسل.

3. چیزهایی که تیمم بر آن‌ها صحیح است

* خاک؛

* ریگ؛

* اقسام سنگ‌ها مانند: سنگ سیاه، سنگ مرمر، سنگ گچ (قبل از پخته شدن)، سنگ آهک ( قبل از پخته شدن)؛

* گل پخته مانند: آجر، کوزه.

4. شرایط صحیح بودن تیمم

* اعضای تیمم، یعنی پیشانی و دست‌ها پاک باشد.

* پیشانی و پشت دست‌ها را از بالا به پایین مسح کند.

* چیزی که بر آن تیمم می‌کند پاک و مباح باشد.

* ترتیب را رعایت کند.

* موالات را رعایت کند.

* چیزی بین دست و پیشانی و هم‌چنین کف دست و پشت دست در

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . به فتوای برخی از فقها در تیمم بدل از غسل، یک بار باید دست بر زمین بزند و بر پیشانی بکشد و بار دیگر بر زمین بزند و بر دست‌ها بکشد.

 

 

 

هنگام مسح فاصله نباشد.

5. احکام تیمم

الف. تیمّمی که به جای وضو است با تیمّمی که به جای غسل است فرقی ندارد مگر در نیت.

ب. کسی که به جای وضو تیمم کرده است، اگر یکی از چیزهایی که وضو را باطل می‌کند از او سر بزند تیممش باطل می‌شود.

ج. کسی که به جای غسل تیمم کرده است هرگاه یکی از اسباب غسل، مثل جنابت یا مسّ میت پیش آید تیممش باطل می‌شود.

د. تیمم در صورتی صحیح است که نتواند وضو بگیرد یا غسل کند، بنابراین اگر بدون عذر تیمم کند صحیح نیست؛ و اگر عذر داشته باشد و برطرف شود، مثلاً آب نداشته و آب پیدا کند، تیمم او باطل می‌شود.

ه‍ . اگر به جای غسل جنابت تیمم کند، لازم نیست برای نماز وضو بگیرد، ولی اگر به جای غسل‌های دیگر تیمم کند، با آن تیمم نمی‌تواند نماز بخواند و باید برای نماز وضو بگیرد و اگر نتواند وضو بگیرد، باید تیمم دیگری به جای وضو انجام دهد.

خود آزمایی

1. در چه مواردی به جای وضو یا غسل می‌توانیم تیمم کنیم؟

2. تیمم را چگونه باید انجام دهیم؟

3. تیمم بر چه چیزهایی صحیح است؟

 

 

 

4. شرایط صحیح بودن تیمم کدامند؟

5. در چه مواردی تیمم باطل می‌گردد؟

 

 

 

 

 

 

 

درس ششم

نماز

اهداف آموزشی

انتظار می‌رود با مطالعه این درس:

ـ به اهمیت نماز پی ببریم.

ـ چگونگی پوشش در نماز را بدانیم.

ـ با شرایط لباس و مکان نمازگزار آشنا شویم.

ـ با احکام نماز آشنا شویم. 1. اهمیت نماز

نماز، بهترین حالت بندگی خداست و در میان اعمال واجب، دارای اهمیت ویژه‌ای است. نماز، دستور خداوند بزرگ برای انسان‌های پاک و وارسته است و نمازخواندن، اطاعت فرمان اوست.

نماز، بهترین شیوه ارتباط با خالق یکتا و جلوه‌ای از عبادت انسان در پیشگاه اوست.

 

 

 

نماز، مانند نهر آبی است که نمازگزار، روزی پنج مرتبه خود را در آن شست‌و‌شو می‌دهد.

2. مقدمات نماز

برای نماز خواندن آمادگی لازم است. مسائلی که به عنوان آمادگی برای نماز، پیش از نماز باید مراعات شود »مقدمات نماز« نام دارد.

مسائل مربوط به نماز را به سه دسته تقسیم کرده‌اند: الف) مقدمات؛

ب) مقارنات؛ ج) خلل و احکام متفرقه.

3. پوشش در نماز (آقایان و بانوان)

الف. مردان باید عورت را بپوشانند و بهتر است از ناف تا زانو را بپوشانند.

ب. زنان باید تمام بدن را بپوشانند به جز:

* دست‌ها تا مچ؛

* پاها تا مچ؛

* صورت به مقداری که در وضو باید شسته شود.

ج. بر زنان پوشاندن دست‌ها و پاها و صورت به مقداری که در مسأله پیش گفته شد در نماز واجب نیست، گرچه پوشاندن آن هم مانع ندارد ولی از نگاه نامحرم پاها را باید بپوشانند.

4. مکان نمازگزار

مکانی که انسان در آن نماز می‌خواند باید دارای شرایط زیر باشد:

 

 

 

* مباح باشد (غصبی نباشد).

* ثابت باشد (مانند اتومبیل در حال حرکت نباشد).

* تنگ و سقف آن کوتاه نباشد تا بتواند قیام و رکوع و سجود را به طور صحیح انجام دهد.

* جایی که پیشانی را می‌گذارد (در حال سجده) پاک باشد.

* مکان نمازگزار اگر نجس است، طوری تر نباشد که به بدن یا لباس وی سرایت کند.

* جایی که پیشانی را می‌گذارد (در حال سجده) از جای زانوها و بنابر احتیاط واجب از جای انگشتان پا، بیش از چهار انگشت بسته، پست‌تر یا بلندتر نباشد.

احکام مکان نمازگزار

الف. نماز خواندن در مکان غصبی (مثلاً در خانه‌ای که بدون اجازه صاحب خانه وارد شده است) باطل است.

ب. در حال ناچاری نماز خواندن بر چیزی که حرکت می‌کند؛ مانند قطار و هواپیما و در جایی که سقف آن کوتاه است و یا جایش تنگ است؛ مانند سنگر و بر مکان ناهموار اشکال ندارد.

ج. انسان باید رعایت ادب را بکند و جلوتر از قبر پیغمبر صلی الله علیه و آله و امام علیه السلام نماز نخواند.

د. مستحب است، انسان نماز را در مسجد بخواند، و در اسلام بر این مسأله سفارش بسیار شده است.

 

 

 

5. قبله

الف. خانه کعبه، که در شهر مکّه و در مسجدالحرام قرار دارد، »قبله« است و نمازگزار باید رو به آن نماز بخواند.

ب. کسی که بیرون شهر مکه و دور از آن است اگر طوری بایستد که بگویند رو به قبله نماز می‌خواند کافی است.

6. نماز در مسجدالحرام

در برخی روایات، آمده است که ثواب یک رکعت نماز در مسجدالحرام، معادل صد هزار رکعت و در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله معادل ده هزار رکعت نماز در جای دیگر است. چه به جا و مناسب است که زائران محترم از این فرصت به خوبی استفاده کنند و نمازهای واجب، بلکه مستحب را در این مکان‌های شریف بجای آورند و از پاداش بسیار زیاد آن بهره‌مند گردند.

7. لباس نمازگزار

لباس نمازگزار باید این شرایط را دارا باشد:

* پاک باشد (نجس نباشد).

* مباح باشد (غصبی نباشد).

* از اجزای مردار نباشد؛ مثلاً از پوست حیوانی که مطابق دستور اسلام کشته نشده است تهیه نشده باشد، حتی کمربند و کلاه.

* از حیوان حرام گوشت نباشد؛ مثلاً از پوست پلنگ یا خوک تهیه

 

 

 

نشده باشد.

* اگر نمازگزار مرد است، لباس او طلاباف یا ابریشم خالص نباشد و نیز نماز خواندن با انگشتر و حلقه طلا باطل است.

از شرایط بالا آن‌چه ممکن است برای هرکس پیش آید شرط اول است، چون کمتر کسی است که با لباس غصبی یا با لباسی که از اجزای مردار تهیه شده نماز بخواند، بنابراین به توضیح شرط اول می‌پردازیم.

یادآوری: علاوه بر لباس، بدن نمازگزار نیز باید پاک باشد.

مواردی که نماز خواندن با بدن یا لباس نجس باطل است

* عمداً با بدن یا لباس نجس نماز بخواند؛ یعنی با این که می‌داند بدن یا لباسش نجس است با همان حال نماز بخواند.

* در یادگرفتن مسأله کوتاهی کرده و به جهت ندانستن مسأله با بدن یا لباس نجس نماز خوانده است.

* نجس بودن بدن یا لباس را می‌دانسته، ولی هنگام نماز فراموش کرده و با آن نماز خوانده است.

مواردی که اگر با بدن یا لباس نجس نماز بخواند صحیح است

* نداند بدن یا لباسش نجس است و بعد از نماز متوجه شود.

* به واسطه زخمی که در بدن اوست، بدن یا لباسش نجس شده و آب کشیدن یا عوض کردن آن هم دشوار است.

* لباس یا بدن نمازگزار به خون نجس شده است، ولی مقدار

 

 

 

آلودگی کمتر از دِرْهم1 است.

* ناچار باشد که با بدن یا لباس نجس نماز بخواند؛ مثلاً آب برای تطهیر ندارد.

راهنمایی

حجاج عزیز باید توجه داشته باشند که لباس احرام هم مانند لباس نمازگزار باید پاک باشد، بنابراین در مدت اعمال، مواظب باشند که لباس احرامشان نجس نشود، به ویژه در عرفات، مشعر، منی و قربانگاه که احتمال آن زیادتر است و چنان‌چه نجس شد، باید آن را تطهیر یا تعویض کنند و بهتر است لباس احرامی نیز اضافه همراه داشته باشند.

خودآزمایی

1. اهمیت نماز را مختصراً بیان کنید.

2. پوشش نمازگزار چگونه باید باشد؟

3. مکان نمازگزار باید چه شرایطی داشته باشد؟

4. لباس نمازگزار باید دارای چه شرایطی باشد؟

5. مکان نماز باید دارای چه شرایطی باشد؟

6. در چه مواردی خواندن نماز با لباس نجس صحیح است؟

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1 . یک درهم تقریباً به اندازه یک بندانگشت است.

 

 

 

درس هفتم

واجبات نماز و نمازهای واجب و مستحب

اهداف آموزشی

انتظار می‌رود با مطالعه این درس:

ـ‌ با واجبات نماز آشنا شویم.

ـ نمازهای واجب و مستحب را بشناسیم.

ـ فرق بین رکن و غیر رکن را بدانیم.

ـ با چگونگی نماز حاجت و غفیله آشنا شویم.

ـ نمازهای نافله و نمازهای یومیه را بدانیم.

ـ چگونگی خواندن نماز شب را بلد باشیم. 1. واجبات نماز

الف. نماز با گفتن «اَللهُ اَکْبَرُ» شروع می‌شود و با سلام به پایان

می‌رسد.

ب. آن‌چه در نماز انجام می‌شود یا واجب است و یا مستحب.

     
 

 

جمعه ۱۳٩٠/۸/۱۳ساعت ٥:٤۸ ‎ب.ظ توسط رامین حاجبی.g.a نظرات ()
تگ ها:
=http://www.persiangig.com/pages/download/?dl