یادم هست که خدا یادم هست

بخش تحقیقات علوم چوب و فراورده های آن



امروز تحقیق در صنعت و کشاورزی، عاملی مهم جهت توسعه اقتصادی در دنیا می‌باشد. این نیاز در کشور ایران نیز همگام با رشد اقتصادی وصنعتی بشدت احساس می‌گردد. استفاده از سرمایه‌های انسانی در جهت افزایش کیفیت و کمیت محصولات تولیدی جز با آموزش، تحقیق و تولید میسر نخواهد شد. در این راستا مؤسسات و سازمانهای تحقیقاتی نقش بسزایی در زمینه پژوهش را ایفا می‌نمایند. بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور از جمله بخش‌های تحقیقاتی است که رسالت در جهت اعتلای تحقیق و پژوهش در صنایع چوب و کاغذ را عهده‌دار می‌باشد.
محورهای کلی بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن برپایه دسترسی به منابع لیگنوسلولزی جانشین، افزایش بهره‌وری در صنایع چوب و کاغذ، کاهش ضایعات، استفاده صحیح و اصولی از منابع چوبی موجود و افزایش عمر مفید چوب می‌باشد.
با توجه به این رسالت خطیر، بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن اهداف زیر را سر لوحه برنامه‌ریزی‌های تحقیقاتی قرار داده است.
- شناسایی منابع اولیه لیگنوسلولزی چوبی و غیر چوبی که از پتانسیل مصرف در فرآیندهای تولید صنایع سلولزی برخوردار هستند.
- بررسی ویژگیهای بنیادی و کاربردی انواع مواد اولیه چوبی و غیر چوبی برای توسعه فرآیندهای کاربردی
- تحقیق در جهت کاهش ضایعات و استفاده از ضایعات بهره‌برداری شده از جنگل، ضایعات کشاورزی و چوب آلات کم قطر
- تحقیقات بنیادی در فرآیندهای صنایع سلولزی برای بهینه سازی محصولات تولیدی
- تحقیقات توسعه‌ای ـ کاربردی در فرآیندهای صنایع سلولزی در راستای بکارگیری فرآیند‌های جدید و توسعه فرآیندهای بهینه و بومی شده.
- تحقیق در استانداردهای ملی و بین‌المللی در راستای ارتقاء کیفیت محصولات تولیدی
- ارائه خدمات تحقیقاتی ـ توسعه‌ای به سازمانهای تولید کننده و مصرف کننده مواد اولیه لیگنوسلولزی و کارخانه‌های تولیدی و تشریک مساعی متقابل
- ارائه خدمات تحقیقاتی ـ آموزشی به مؤسسات آموزشی در سطوح مختلف تحصیلی
به منظور دستیابی به اهداف فوق بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن سعی در گردهم آوردن اطلاعات جدید، نیروی انسانی کارآمد در سطوح مختلف تخصصی و تجهیزات مدرن داشته و با در اختیار داشتن فضای مناسب تحقیقاتی به بزرگترین مجتمع تحقیقاتی علوم و تکنولوژی چوب و فرآورده‌های آن در سطح کشور و یکی از بزرگترین مجتمع‌های تحقیقاتی منطقه‌ای در زمینه فوق تبدیل شده است.
فعالیت‌های بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور به بررسی همه جانبه‌ای در جهت تشخیص نقاط ضعف و قوت صنایع چوب و کاغذ کشور و رفع نواقص موجود پرداخته است. امروزه تلاش در جهت بهره‌وری پایدار از جنگلها و منابع لیگنوسلولزی ایران بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن را بعنوان قطبی بزرگ در جهت تحقیق و رسیدن به خودکفایی سلولزی و تولید از منابع جانشین و استفاده از چوب و مواد لیگنوسلولزی با ارزش افزوده بالاتر قرار داده است.
بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن در راستای انجام وظایف تحقیقاتی خطیر خود بصورت تخصصی و تفکیکی به امر پژوهش و تحقیق پرداخته است، که این وظایف در قالب چهار گروه تخصصی صورت می‌گیرد.

§ گروه تحقیقات فیزیک و مکانیک چوب و فرآورده های چوبی
§ گروه تحقیقات توسعه صنایع و فرآورده های مرکب چوب
§ گروه تحقیقات شیمی چوب و خمیر کاغذسازی
§ گروه تحقیقات حفاظت و اصلاح چوب
 

1- گروه تحقیقات فیزیک و مکانیک چوب و فرآورده های چوبی

الف: زیرگروه بیولوژی و آناتومی چوب

این زیرگروه در تحقیقات بنیادی شناخت ویژگیهای ماده اولیة چوبی و غیر چوبی و جمع آوری اطلاعات مورد نیاز فعالیت دارد. این گروه تحقیقاتی با در اختیار داشتن تجهیزات لازم طی سالیان گذشته فعالیت‌های گسترده‌ای داشته و در حال توسعه و گسترش فعالیت‌ها و جذب تجهیزات مدرن‌ و جدیدتر است. در حال حاضر، این زیرگروه دارای آزمایشگاهی است که مجهز به دستگاههایی نظیر میکروسکوپ نوری متصل به کامپیوتر با قابلیت ذخیره و آنالیز تصاویر، میکروتوم، انواع میکروسکوپهای پروژکتیو و استریومیکروسکپها و سایر امکانات لازم جهت بررسی خصوصیات آناتومیکی و فیزیکی و مورفولوژیکی الیاف چوب گونه‌های مختلف بوده و طرحهای متعددی در این زمینه‌ها در آن در حال اجرا می‌باشد.

آزمایشگاه فیزیک و مکانیک چوب و فرآورده های چوبی

ب: زیرگروه فیزیک و مکانیک چوب

این زیرگروه در زمینه شناخت ویژگیهای مکانیکی و کاربردی چوب و محصولات چوبی و کاغذ در حال فعالیت است . از جمله گروه‌های تحقیقاتی بخش تحقیقات علوم چوب و فرآورده‌های آن است که از اوایل تشکیل بخش فعالیت داشته و اطلاعات کاربردی در مصرف بهینه چوب را جمع آ وری و در اختیار سازمانها و مؤسسات مربوطه قرار می‌دهد . با توجه به ماهیت کار، این زیرگروه تحقیقاتی با سایر گروههای تحقیقاتی در ارتباط نزدیک بوده و به دیگر گروهها نیز خدمات تحقیقاتی، آزمایشگاهی ارائه می‌کند.
این زیرگروه با در اختیار داشتن یک دستگاه ماشین آزمایشگر مقاومت مکانیکی مدل 1186- INSTRON ، ماشین مقاومت به ضربه مدل WP5- INSTRON و یک سردخانه به حجم 8 مترمکعب توانایی انجام کلیه آزمایشات مکانیکی را بر روی چوب و سایر فرآورده‌های چوبی در شرایط مختلف محیطی از نظر دما و رطوبت دارا می‌باشد. از جمله امکانات دیگر این گروه داشتن اتاق آزمایشگاهی کلیماتیزه تحت شرایط محیطی رطوبت و دما است.

آزمایشگاه فیزیک و مکانیک چوب و فرآورده های چوبی
 

2- گروه تحقیقات توسعه صنایع و فرآورده های مرکب چوبی

این گروه تحقیقاتی با در اختیار داشتن تجهیزات مدرن و نیمه صنعتی تحقیقات محصولات اوراق فشرده چوبی بویژه در زمینه های خرده چوب، تخته فیبر، تخته فیبر با دانسیته متوسط (MDF)، تخته‌های عایق، تخته رشته چوب، تخته چندلایه، چوب‌های لایه‌ای، کامپوزیت‌های الیاف چوب / پلیمر، چوب گچ، چوب سیمان و تخته‌های مرکب در زمینه تحقیقات بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای فرآیندها و تکنولوژیهای صنایع چوب فعالیت داشته و از طریق ترکیب و تلفیق نیروی انسانی کارآمد و تجهیزات مدرن جوابگوی نیازهای تحقیقاتی سازمان‌ها و مؤسسات اجرائی و کارخانه‌های تولیدی است. برخی از تجهیزات آزمایشگاهی این گروه بشرح زیر است:

آزمایشگاه گروه  تحقیقات توسعه صنایع وفرآورده های مرکب چوبی

خردکن استوانه‌ای آزمایشگاهی، پوشال‌کن حلقوی آزمایشگاهی، خشک‌کن، مخلوط‌کـن چســب، چسب‌زن، دستگاه بخار زنی، پالایشگر الیاف

پرس آزمایشگاهی مدل Burkle-L-100  و سایر دستگاهها و تجهیزات برش.

 

3ـ گروه تحقیقات شیمی چوب و خمیر کاغذسازی

این گروه در زمینه تحقیقات بنیادی، کاربردی و توسعه‌ای فعال می‌باشد و مانند سایر گروههای تحقیقاتی در راه گسترش فعالیت‌های تحقیقاتی، تکمیل اطلاعات در زمینة مصرف مواد چوبی و غیرچوبی در تولید کاغذ و محصولات کاغذی کشور گام بر می‌دارد. در آزمایشگاه تحقیقات شیمی چوب آزمایشات مربوط به اندازه‌گیری ترکیبات شیمیایی چوب نظیر اندازه‌گیری سلولز، لیگنین، مواد استخراجی و خاکستر انجام می‌شود. در آزمایشگاه تحقیقات خمیر و کاغذسازی تولید خمیر کاغذ با استفاده از روشهای شیمیایی ( سودا و کرافت)، نیمه شیمیایی و حرارتی مکانیکی بر روی چوب و مواد لیگنوسلولزی غیرچوبی انجام می‌شود. آزمایشگاههای این گروه مجهز به دستگاههای مختلف بشرح زیر می‌باشد:

آزمایشگاه تحقیقات گروه تحقیقات شیمی و خمیر کاغذ

دیگ پخت چرخشی مجهز به چهار محفظه، دیگ پخت 10 لیتری، جداکننده دیسکی الیاف، دستگاه اندازه‌گیری درجه روانی خمیرکاغذ، کوبنده پی اف آی به منظور پالایش خمیر کاغذ، دستگاه ساخت کاغذ دست ساز، دستگاه پرس کاغذ دست ساز، دستگاه خشک کن ورق کاغذ دست ساز، دستگاه نیمه صنعتی (پایلوت) تولید خمیر مکانیکی و نیمه مکانیکی، دستگاه هم‌زن‌ الیاف و غیره.

 

4- گروه تحقیقات حفاظت و اصلاح چوب

گروه تحقیقات حفاظت و اصلاح چوب دست اندرکار یکی از مقوله‌های خیلی مهم و با اهمیت بررسی وضعیت دوام چوب، استفاده بهینه از چوب و محصولات چوبی و لیگنوسلولزی است. مواد لیگنوسلولزی در معرض تخریب عوامل بیولوژیک و زنده بوده و استفاده نامناسب بر شدت آن می‌افزاید.
- این گروه تحقیقاتی با در اختیار داشتن یک دستگاه کوره چوب خشک کنی نیمه صنعتی در حال بررسی و تدوین برنامه‌های چوب خشک کنی چوبهای صنعتی ایران می‌باشد.
- این گروه تحقیقاتی همچنین یک دستگاه نیمه صنعتی اشباع چوب طراحی و ساخته است که با استفاده از آن به منظور بالا بردن عمر مفید تراورسهای چوبی مورد نیاز راه آهن، تیرهای ارتباطی و سایر مصنوعات چوبی، اشباع‌پذیری چوب‌های مختلف با مواد حفاظتی متفاوت و روشهای مختلف را مورد بررسی و آزمایش قرار می‌دهد

آزمایشگاه چوب خشک کنی و حفاظت چوب
 

انتشارات

نتایج تحقیقات این بخش به صورت کتاب و مقالات علمی چاپ و منتشر می‌گردد به علاوه در سالهای اخیر بخش، پایه‌گذار انتشار یک نشریه علمی و تخصصی تحت عنوان “ تحقیقات علوم چوب و کاغذ ایران “ که دارای درجه علمی-پژوهشی می‌باشد و نتایج طرحهای تحقیقاتی بخش در آن به چاپ می‌رسد.


انواع MDF با خواص ویژه



 

به طور کلی می توان تخته فیبرهای نیمه سنگین را از نظر خواص و ویژگی های آنها  در دو گروه ،تخته فیبر نیمه سنگین با خواص معمولی  و یا خواص ویژه  طبقه بندی کرد:
تخته های صنعتی خاص دارای ویژگی هایی علاوه بر مشخصات معمول MDF هستند که با اعمال تغییرات در پروسه تولید، با استفاده از چسب های مختلف یا مواد افزودنی گوناگون تولید می شوند. بعضی از انواع MDF های خاص و موارد استفاده آنها به شرح زیر هستند:

1. MDF نازک (Thin MDF)

 

این تخته ها به کلاسهای خیلی نازک mm8/1 تا mm 5/2 ، و از 5/2 تا 6 میلی مترو 4 تا 6 میلی متر تقسیم می شوند(استاندارد EN-622-5 ) که در کاربردهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند.
از موارد کاربرد عمومی MDF های نازک، کف کشوها، پشت کابینت ها، رویه درها و ... می باشد. تمام روسازی قابل انجام روی MDF معمولی روی  MDF نازک نیز اجرا میشود.
از سایر موارد کاربرد MDFهای نازک عبارتند از:
دیوار کوب ها، پوشش های سقف، غرفه های نمایشگاهی، صنایع اتومبیل سازی، رویه لاستیک زاپاس(یدک) پشت صندلی، رویه در، تولید تخته های انحناءدار و ... می باشد.

2. MDF ضخیم(Thick MDF)

 

MDF های ضخیم طبق استاندارد EN-622-5  به کلاسهای 45-30 میلی متر و 60-45 میلی متر تقسیم شده اند و جهت ساخت سازه های معماری، ستونها، پایه های میز ، طاقها، رویه کاری(کابینت)، کف نیمکت و کلا" مواردی که صفحات ضخیم و بزرگ با خواص ماشین کاری (خصوصا" عمیق) مسطح و با سطوح صاف نیاز است ، استفاده می شوند.

3. MDF با فرمالدئید کم (Low Formaldehyde MDF-E1)

 

 مقدار انتشار فرمالدئید ازMDF معمولی بسته به نوع چسب ومقدار آن کمی متفاوت است. انتشار فرمالدئید MDF نباید بیشتر ازgr100/mg30 باشد(کلاسE2 طبق استانداردEN-622-1) این کلاس MDF قابل کاربرد در بسیاری از کاربردهای مبلمان و داخل خانه می باشد ولی تهویه مناسب در محل استقرار آنها نیز باید وجود داشته باشد تا فرمالدئید را از محیط خارج سازد.
اما در بعضی موارد لازم است که MDFبا فرمالدئید کمتر یعنی با حداکثر انتشار فرمالدئید gr100/mg9 (استاندارد EN-622-1) استفاده شود.  اکنون دربازار، MDF- E1 بعنوان MDF استاندارد معمولی درآمده است. MDFهای با فرمالدئیدهای کمتر و حتی بدون فرمالدئید هم در صورت سفارش مشتری قابل تولید می باشد.
MDF با فرمالدئید کم در مکانهایی که تهویه به خوبی انجام نمیشود ، مرطوب و گرم است و یا ساکنین آن احتیاجات و درخواستهای خاص دارند مثل مدرسه ها، بیمارستانها و... استفاده می شود. همچنین در موزه ها و محل های نمایش نیز از MDF کم فرمالدئید جهت کاستن از خوردگی فلزات استفاده می کنند.

 

4. MDF مقاوم در برابر رطوبت(MDF.H،  (MOISTURE RESISTANT MDF: MDF.HLS

 

تولید MDF با خاصیت مقاوم در برابر رطوبت بیشتر برای مصارف در رطوبت نسبی محیط حداکثر 80% با بهبود چسب اوره فرمالدئید معمولی مورد استفاده در تولید MDF یا استفاده از یک چسب ضد رطوبت جایگزین امکان پذیر است. تمام خصوصیات مثبت MDF معمولی در این نوع تخته ها به اضافه استحکام طولانی تر و تغییر ابعاد کمتر در اثر رطوبت موجود است.
طبق استاندارد  EN-622-5  دو نوع کلاس برای اینگونه تخته ها وجود دارد. یکی MDF.H برای استفاده های عمومی در محیط مرطوب و دیگری MDF.HLS که برای استفاده اوراق متحمل بار در محیط مرطوب می باشد. موارد استفاده MDF مقاوم در برابر رطوبت عبارتند از:
مبلمان حمام و دستشویی، کابینت دور ظرفشویی، کف پوشها، پنجره ها، پله ها ، پروفیلهای خاص و...

 

5. MDF مقاوم در برابر حشرات و قارچها

 

این نوع MDF ها که بیشترین استفاده آنها در تولید بعضی از کفپوشها می باشد دارای مواد ضد حشرات (حشره کش و قارچ کشی) می باشد که باعث می شود از حمله آفات در امان باشد و دوام بیشتری داشته باشد.

 

6. MDF مقاوم در برابر آتش (Flame Retardant MDF)

 

برای این منظور می توان MDFها را با پوشش های ضد آتش پوشاند یا مواد و نمک های خاص ضد آتش تیمار کرد. ولی بهترین راه اضافه کردن مواد ضد آتش در حین پروسه تولید است. موارد مصرف این نوع تخته ها بعنوان مثال: پوشش دیوارها، پارتیشن ها، قفسه فروشگاههاو...می باشد.

 

7. MDF با وزن مخصوص بالا(High Density Fiberboard)

 

MDF   های استاندارد معمولی با ضخامتهای 19-12 میلی متر معمولا" دارای دانسیته kg/m 800-650 هستند. دانسیته های بالاتر یعنی بالای 800 نیز تولید و عرضه می شود.
در واقع با اضافه کردن فیبر، چسب و فشار در حین پروسه تولید اوراق سنگین تر تولید می شود ، افزایش دانسیته قابلیت های ماشین کاری و سطح سازی (رنگ، روکش و...) را افزایش میدهد و نیز خصوصیات مکانیکی و فیزیکی MDF نیز بهبود می یابد.
از موارد استفاده این نوع MDF های سنگین (HDF) عبارتند از:
کف پوشها، پله ها، قفسه های صنعتی، میز کار و...

 

8. MDF با وزن مخصوص پائین(Low Density Fiberboard)

 

LDF با وزن مخصوص kg/m  650-550 و ULDF با وزن مخصوص زیر kg/m  550، جهت استفاده در مواردی که وزن کمتر مورد نیاز است و نیازی به استحکام بالا وجود ندارد یا در مواردی که خواص عایق صدا بودن مورد نیاز باشد تولید و عرضه می شود. این MDF ها جهت ساخت پروفیلهای تزئینی معماری، ساخت غرفه های نمایشگاهی و کلا" مواردی که جابجایی با دست مورد نیاز است و نیز حمل و نقل و ابزار خوری سریع مورد نیاز است، کاربرد دارد.

 

9. MDF با روکش های تزئینی (Decorative surfaced MDF)

 

مهمتـرین و غیـر قـابـل تفکیک ترین کاربرد یا آماده سازی MDF جهت کاربرد نهایی، روسازی آن و خصـوصـا" روکش کردن آن می باشد. انجـام عملیـات روکـش کردن MDF  امـروزه جـزء خدمات ضروری تولیدکنندگان MDF به خریداران می باشد بطوریکه معمولا" اکثر کارخانجات بزرگ تولید MDF دارای خطوط روکشی هم هستند.
انواع روکش ها شامل روکش های چوبی (گونه های مختلف)، کاغذی، ملامینه، PVC و... میشوند.

 

10. MDFهای قالب گیری شده

 

 در این روش تخته MDF به شکل خاصی که در پرس به آن داده می شود تولید می شوند مانند رویه درهای طرح دار و حالت دار، یک تکه MDF یا در کابینت و کشو و پنجره و... .
این محصولات را می توان به راحتی روکش نمود(پرس ممبران) و عرضه بازار مصرف کرد. اخیراً واردات این رویه درها به ایران در حال رونق گرفتن است.

 

11. MDF های قابل انعطاف

 

بوسیله یک پیش تیمار شیمیایی روی MDF با ترکیبات الکالین، می توان به آن خواص پلاستیک (موقتی) و قابلیت انعطاف و شکل پذیری را داد.


ساخت کاغذ

روش ساخت کاغذ
 با این همه، از کاغذ برای بسته‌بندی، آرایش درونی ساختمان، صافی‌های صنعتی و پژوهشی و کارهای دیگر نیز بهره می‌گیرند. چینی‌ها نخستین مردمانی بودند که بیش از 2 هزار سال پیش کاغذهایی مانند کاغذهای امروزی ساختند. ایرانیان مسلمان شیوه‌ی ساختن کاغذ را از چینی‌ها آموختند و آن را بهبود بخشیدند. شهر سمرقند برای سال‌ها بزرگ‌ترین مرکز ساختن و خرید و فروش کاغذ بود. سپس، در شهرهای دیگر، از جمله بغداد، دمشق، قاهره، مغرب، جزیره‌ی سیسیل و شهرهای مسلمان‌ نشین اسپانیا، کارخانه‌های کاغذسازی به راه افتاد .

نوشتن پیش از کاغذ

پیش از ساختن کاغذ، مردمان باستان برای ماندگار کردن نظرهای خود از کنده‌کاری روی سنگ و چوب و لوح‌های گلی بهره می‌گرفتند. سومری‌ها از هزاره‌ی چهارم پیش از میلاد بر لوح‌های گلی می‌نوشتند. بابلی‌ها این روش را از سومری‌ها آموخته و کتاب‌خانه‌ی بزرگی از لوح‌های گلی درست کرده‌ بودند. آن‌ها گل را به صورت ورقه‌ای کلفت در می‌آوردند و پیش از آن که خشک شود، دانسته‌های خود را به خط میخی روی آن کنده‌کاری می‌کردند. سپس، آن را در آفتاب خشک می‌کردند یا در کوره‌‌های سفال‌پزی، می‌پختند. از این لوح‌های گلی پخته، شمار زیادی از ویرانه‌های شهرهای باستانی میان‌رودان، به‌ویژه بابل، به دست آمده است. نوشتن روی ورقه‌های مسی، برونزی و گاهی طلا نیز انجام می‌شد که لوح‌های زرین دوره‌ی هخامنشی‌ها از نمونه‌های آن‌هاست.

دست‌کم از هزاره‌ی دوم پیش از میلاد، آدمیان آموختند که می‌توانند از پوست جانوران کاغذ چرمی(پارشمن) بسازند. ایرانیان روی پوست گاو، گاومیش و گوسفند و رومی‌ها بر پوست خر وحشی می‌نوشتند. پوست‌ها پس از دباغی و صیقل‌کاری به اندازه‌ی نازک و نرم از کار در‌ می‌آمدند که در زیبایی و نیکویی شاهکار به شمار می‌آمدند. پارشمن ایرانی ویژگی‌های بهتری داشت. برای نمونه، ایرانیان برای از بین بردن بوی ناخوشایند چرم، در روند ساختن پارشمن، به آن گلاب می‌افزودند.  اوستا را نخستین‌بار روی 12 هزار پوست گاو نوشته بودند. عرب‌ها نیز روی پوست می‌نوشتند، اما چون گران بود، تنها برای نوشتن چیزهای بسیار مهم، مانند قرآن و قراردادها و پیمان‌نامه‌ها از آن بهره می‌گرفتند. آن‌ها نوشته‌های خود را بیش‌تر بر استخوان شانه‌ی شتر یا سنگ‌های نازک سفید یا شاخه‌های پوست کنده‌ی درخت خرما می‌نوشتند.

مصریان باستان از نزدیک 2 هزار سال پیش از میلاد ، از گیاه پاپیروس، که گونه‌ای از نی است، کاغذی می‌ساختند که به همان نام پاپیروس شناخته ‌شد و امروزه به صورت واژه‌ی Paper در زبان انگلیسی ماندگار شده است. مصری‌ها ساقه‌های پاپیروس را به صورت نوارهای باریکی می‌بریدند و آن‌ها را به گونه‌ای کنار هم می‌گذاشتند که مانند رشته‌های پارچه در هم فرو می‌رفتند. سپس، پاپیروس را در آفتاب خشک می‌کردند. به‌زودی، پاپیروس در تمدن‌های دیگر، از جمله یونان، روم و ایران، نیز به کار گرفته شد، اما چون آن گیاه در همه‌جا نمی‌رویید، کاغذ پاپیروس به فراوانی در دست نبود. البته، به نظر می‌رسد پاپیروس به دلیل دیگری در ایران چندان به کار نمی‌رفت، چرا که ابن‌عبدوس جهشیاری از بیان ابوجعفر منصور، خلیفه‌ی عباسی، نوشته است که:" ایرانیان حق داشتند که جز بر پوست کلفت و نازک بر چیز دیگری نمی‌نوشتند و می‌گفتند که ما جز بر آن‌چه در سرزمین ما فراهم می‌شود بر چیز دیگری نمی‌نویسیم."

مردم هندوستان روی برگ و پوست برخی درختان می‌نوشتند. ابوریحان بیرونی در این‌باره نوشته است که مردم بخش‌های جنوبی هند برگ‌های درختی به نام تاری را، که مانند درخت نخل و نارگیل است، به هم می‌چسباندند و روی آن‌ها می‌نوشتد و سپس آن برگ‌ها را با نخ به هم می‌چسباندند. شاید به همین دلیل باشد که امروزه به صفحه‌های کتاب یا دفتر، برگ می‌گویند. در سرزمین‌های شمالی هند پوست درخت توز را صیقل می‌دادند و روی آن می‌نوشتند. سپس برگه‌های نوشته شده را شماره می‌گذاردند و در پارچه‌ای می‌پیچیدند و نگهداری می‌کردند. نامه‌ای که پادشاه هند به انوشیروان نوشته بود و مسعودی در مروج‌الذهب به آن اشاره کرده است، بر پوست درخت بوده است. ایرانیان نیز برخی از نوشته‌های خود را بر توز، یعنی پوست گیاه خدنگ، می‌نوشتند. ابن‌ندیم از بیان ابومشعر بلخی نوشته است که:" ایرانیان برای آن‌که نوشته‌هایشان پایدار بماند روی توز می‌نوشتند که از درخت خدنگ به دست می‌آمد و خدنگ همان گیاهی است که چوب محکم دارد و از چوب آن تیر برای کمان می‌سازند." به نظر می‌رسد رومی‌ها نیز بخشی از نوشته‌های خود را روی پوست درختان ماندگار می‌کردند. چرا که واژه‌ی لاتین Liber ، به معنای پوست درونی درخت، برای کتاب به کار می‌رفت. اکنون نیز به جایی که کتاب‌ها در آن نگهداری می‌شود، Library ، یعنی کتاب‌خانه، می‌گویند.

از کاغذ چینی تا کاغذ ایرانی

چینی‌های باستان نخست روی پارچه‌ی ابریشم می‌نوشتند، اما از نزدیک 150 سال پیش از میلاد، آموختند که می‌توانند پوست درخت توت را خرد کنند، به صورت خمیر درآورند و از آن کاغذ بسازند. آن‌ها به کاغذهای خود ساقه‌های کتان و رشته‌های تور ماهی‌گیری کهنه نیز می‌افزودند تا محکم‌تر شود. هر چند گیاهان در بیش‌تر جاها یافت می‌شدند، اما چینی‌ها شیوه‌ی ساختن کاغذ را به صورت راز نگه داشته بودند. این راز زمانی فاش شد که عرب‌های مسلمان در سال 133 هجری/751 میلادی، اسیرانی را از چین با خود به سمرقند، از بزرگ‌ترین و شناخته‌شده‌ترین شهرهای دیرین ایران، آوردند. از جمله‌ی اسیرانی که صالح‌بن‌زیاد از چین با خود به سمرقند آورد، کسانی بودند که در کار ساختن کاغذ مهارت داشتند. ایرانیان مسلمان شیوه‌ی ساختن کاغذ را از آنان یاد گرفتند و آن را بهبود بخشیدند و به‌زودی سمرقند بزرگ‌ترین مرکز خرید و فروش کاغذ در جهان شد.

ایرانیان مسلمان برای ساختن کاغذ از پنبه و کتان و دیگر مواد گیاهی نیز بهره گرفتند و گونه‌هایی از کاغذهای نازک، کلفت، شفاف و بادوام ساختند. کاغذ ایرانی را تا نزدیک یک قرن از سمرقند و خراسان به جای‌جای سرزمین‌های اسلامی می‌بردند. سرانجام پس از نزدیک یک سده، به سال 794 میلادی، به فرمان فضل‌بن‌یحیی برمکی ، وزیر هوشمند ایرانی، نخستین کارخانه‌ی کاغذسازی را در بغداد بر پا کردند. سپس، جعفربن‌یحیی‌برمکی فرمان داد که در دیوان‌ها به جای پوست از کاغذ بهره گیرند. به این ترتیب، بهره‌گیری از کاغذ به جای پاپیروس در جای‌جای سرزمین‌های اسلامی رونق گرفت و کارخانه‌های زیادی در شهرهای سوریه، فلسطین، مصر، تونس، مراکش و مغرب ساخته شد.

با این که، کارخانه‌های کاغذسازی در جای‌جای سرزمین‌های اسلامی ساخته شد، کاغذ ایرانی همچنان بهترین کاغذ به شمار می‌رفت و بارها در کتاب‌های تاریخی از کاغذ سمرقندی و خراسانی سخن گفته شده است. برای نمونه، ابن‌ندیم از شش گونه کاغذ، که در روزگار او رواج داشته، سخن گفته است: "کاغذ خراسانی را از کتان می‌ساختند و به قولی ساختن آن از زمان بنی‌امیه معمول شد و به قولی در عهد بنی‌عباس. برخی می‌گویند که ساختن آن قدیمی است و برخی آن را چیزی جدید می‌دانند. می‌گویند برخی از هنرمندانی که از چین به خراسان رفته بودند، آن را بر اساس کاغذ چینی ساختند و اما گونه‌های آن عبارت‌اند از سلیمانی، طلحی، نوحی، فرعونی، جعفری و طاهری."

نام‌هایی که ابن‌ندیم بر می‌شمارد، نام کاغذسازان ماهر یا فرمان‌ورایانی است که به ساختن کارخانه‌های کاغذسازی فرمان دادند که بیش‌تر آن‌ها ایرانی هستند. کاغذ جعفری منسوب است به جعفر برمکی، کاغذ طاهری به طاهر دوم از فرمان‌روایان خراسان(دودمان طاهری)، کاغذ نوحی به‌ نوح سامانی، از فرمان‌روایان سامانی، کاغذ طلحی به طلحه‌بن طاهر( از طاهریان)، کاغذ سلیمانی به سلیمان راشد، فرمان‌روای خراسان در زمان هارون‌الرشید، کاغذ جعفری به جعفر برمکی و کاغذ فرعونی، که با بهترین پاپیروس مصری رقابت می‌کرده است و به نظر می‌رسد به همین دلیل به نام فرعونی شناخته شده است، اما سازنده‌ی آن مشخص نیست. از دیگر کاغذهای شناخته شده‌ی آن زمان می‌توان کاغذ جیهانی، مامونی و منصوری را نام برد. کاغذ جیهانی به شهر جیهان در خراسان بزرگ، کاغذ مامونی به مامون عباسی و کاغذ منصوری به ابوالفضل منصور‌بن‌نصربن‌عبدالرحیم از مردمان سمرقند، منسوب است.

شواهدی وجود دارد که در جای‌جای سرزمین‌های اسلامی شیوه‌ی کاغذسازی ایرانیان را در پیش می‌گرفتند. برای نمونه، سمعانی در کتاب الانساب خود درباره‌ی کاغذ منصوری نوشته است: " از کسانی که به نسبت کاغذی شهرت کرده‌اند، یکی هم ابوالفضل‌منصوربن‌نصربن‌عبدالرحیم کاغذی است از مردم سمرقند که به سال 423 هجری در سمرقند وفات یافت. کاغذ منصوری در تمام سرزمین ‌ه ای اسلامی شناخته شده است و شیوه‌ی ساختن آن را تقلید می‌کنند." با این همه، شواهدی نیز در دست است که در دیگر سرزمین‌های اسلامی نیز در شیوه‌ی ساختن کاغذ پیشرفت‌هایی رخ داده بود. چنان‌که ناصر خسرو، که در سال 438 هجری/1047 میلادی از شهر طرابلس دیدن کرده بود، درباره‌ی کاغذی که در آن‌جا ساخته می‌شده است می‌گوید که:" در نکویی و زیبایی مثل کاغذ سمرقند بلکه بهتر از آن است."

ایرانیان مسلمان در کار بهبود ساختن کاغذ به نوآوری‌های جالبی دست پیدا کرده بودند که به چند مورد اشاره می‌شود:

1. آهار زدن به کاغذ: ایرانیان که در کار ساختن کاغذ پوستی(پارشمن) تجربه‌های زیادی داشتند کوشیدند آن تجربه‌ها را در ساختن کاغذ جدید نیز به کار گیرند. از این رو، به کاغذ نشاسته‌ی گندم می‌زدند که سطح کاغذ را برای نوشتن با جوهر مناسب‌تر می‌کرد.

2. بهره‌گیری از آب‌دنگ: این دستگاه کوبه‌ای پتک‌مانند بود که با چرخاب به جنبش در می‌آمد و از آن برای خرد کردن تکه‌های بزرگ چوب بهره می‌گرفتند. به گفته‌ی ابوریحان بیرونی، در سمرقند از پتک‌هایی استفاده می‌شد که با نیروی آب به کار می‌افتادند.

3.بهره‌گیری از قالب خیزران. نوارهایی از چوپ خیزران را مانند حصیر به هم می‌بافتند و برگه‌های کاغذ خیس را  برای آبکشی روی آن می‌گذاشتند و پس از این که آب آن گرفته شد در حالی که ورقه هنوز مرطوب بود، آن را برمی‌داشتند. این کار به سازنده‌ی کاغذ امکان می‌داد به طور پیاپی ورقه‌های کاغذ را روی همان یک قالب آبکشی کند. پیش از آن، ورقه‌ی کاغذ را روی پارچه‌ی درشت‌بافی پهن می‌کردند، اما تا زمان خشک شدن ورقه‌ی کاغذ، نمی‌توانستند آن را از روی پارچه بردارند.

4. بهبود کاغذ و بازیافت آن. افزودن موادی مانند بذرک، پنبه و کهنه پاره‌های کتان به ترکیب کاغذ و هم‌چنین بهره‌گیری از خرده پاره‌های کاغذ و پارچه‌های کهنه که در بهبود کاغذ سودمند بود و شیوه‌ای از بازیافت نیز بود.

5. کاغذ رنگی. در برخی دست‌نوشته‌های نویسندگان مسلمان دستورهایی برای ساختن کاغذ به رنگ‌های قرمز، سبز، آبی، صورتی، زرد، پیازی و ارغوانی وجود دارد و حتی نوشته شده است که چگونه می‌توان کاری کرد که برگه‌های کاغذ کهنه و دیرین به نظر برسند.

کاغذ در اروپا

کاغذسازی از شمال آفریقا به سرزمین‌های مسلمان نشین اروپا، یعنی جزیره‌ی سیسیل(صقلیه) در ایتالیا و شهرهای شاطبه و قرطبه در اسپانیا(اندلس) راه یافت و در سال 1276 میلادی در ایتالیا و اسپانیا به فراوانی به کار می‌رفت. نخستین‌بار زایران مسیحی که از زیارت‌گاهی در اسپانیا بازمی‌گشتند، چند تکه کاغذ ساخت مسلمانان را با خود به مرکز اروپا بردند. پیش از آن، اروپایی‌ها از کاغذ پوستی و پاپیروس برای نوشتن بهره می‌گرفتند. اما کاغذ مسلمانان بر آن دو ماده‌ی نوشتنی برتری داشت. از این رو، بازرگانی نورنبرگی در سال 1390 میلادی نخستین کارخانه‌ی کاغذسازی را در آلمان بر پا کرد و در این کار از کاغذسازان ایتالیایی بهره گرفت که خود آن‌ها از شاگردان مسلمانان بودند. نخستین کارخانه‌ی کاغذسازی انگلستان نیز در سال 1490 کار خود را آغاز کرد که البته چیزی نبود جز یک آسیاب آبی از کار افتاده که برای خرد کردن چوب به کار گرفته شد.

کاغذسازی آرام‌آرام در اروپا گسترش یافت، اما تا سده‌ی نوزدهم میلادی ، مانند سرزمین‌های اسلامی، به صورت دستی انجام می‌شد. کاغذسازان قالبی بزرگ و پهن داشتند که شبکه‌ای توری مانند از سیم‌های نازک به هم بافته شده داشت. قالب را در ظرف بزرگی فرو می‌بردند که دارای خمیری آبکی از چوب خرد شده‌ی درخت بود. سپس قالب را از ظرف بیرون می‌آوردند، در حالی که سطح آن را لایه‌ی نازکی از خمیر چوب پوشانده بود. آن‌گاه قالب را چنان به راست و چپ و عقب و جلو تکان می‌دادند تا لایه‌ی یک‌دست و همواری از خمیر چوب به وجود آید و آب آن نیز بیرون رود. برگه‌ی خیس کاغذ را روی پارچه‌ی پشمی می‌گذاشتند و پارچه‌ی دیگری را روی آن برگه‌ی کاغذ می‌گذاشتند و برگه‌ی کاغذ دیگری را روی آن پارچه دومی می‌گذاشتند و همین طور برگه‌های کاغذی و پشمی را یک‌در میان روی هم می‌چیدند. در پایان، بسته‌ی به دست آمده را زیر ابزار فشرده کننده می‌گذاشتند تا آب آن بیرون بیاید. سپس کاغذها را در انباری آویزان می‌کردند تا خشک شوند. سرانجام، کاغذها را در حمام ژلاتین فرو می‌بردند و بار دیگر خشک می‌کردند تا آب زیادی را به خود نگیرند.

در سال 1798 میلادی، لوئیس رابرت فرانسوی دستگاه کاغذساز را اختراع کرد که بسیار ساده بود و قالب کاغذسازی آن چیزی مانند نوار نقاله بود که آن را با دست می‌چرخاندند و در نتیجه کاغذسازی را به طور پیوسته انجام می‌دادند. در سال 1804، هنری و سیلی فوردرینیر نمونه‌ی بهبود یافته‌ای از آن را در انگلستان ساختند. پس از این، دستگاه‌های دیگری ساخته شد که در کار آماده‌سازی خمیر کاغذ بسیار کارآمد بودند. سرانجام در سال‌های پایانی سده‌ی نوزدهم میلادی، دستگاهی ساخته شد که همه‌ی مرحله‌های آماده‌سازی خمیر تا ساختن برگه‌های کاغذ را انجام می‌دهد. نمونه‌های امروزی این دستگاه‌های خودکار نزدیک 100 متر داراز و 4 متر پهنا دارند و کاغذ را به صورت طاقه‌های استوانه‌ای بزرگی می‌سازند که ممکن است بیش از 20 تن وزن داشته باشند.

ساختن کاغذ

تکه‌ای کاغذ بردارید. آن را از میان پاره کنید و با دقت به لبه‌ی پارگی نگاه کنید. در لبه‌ی پارگی، رشته‌های نازک و مو مانندی را می‌بینید که همانند رشته‌های پشمی نمد، در هم تنیده‌اند. این رشته‌‌ها از مولکول‌هایی به نام س لو ل ز ساخته شده‌اند. سلولز مولکولی نخ مانند و دراز است که پیکر گیاهان را می‌سازد. هر یک از رشته‌هایی را که درلبه‌ی پارگی کاغذ می‌بینید، از هزاران مولکول سلولز درست شده‌ که مانند رشته‌های طناب به دور هم پیچیده‌اند. چوب درختان مقدار زیادی سلولز دارند. از این رو، کاغذ را از چوب آن‌ها می‌سازند.

برای ساختن کاغذ، درختان را می‌برند و به کمک دستگاه‌‌های ویژه‌ای، تنه‌ی آن‌ها را ریز ریز می‌کنند. سپس، تکه‌های کوچک چوب را با مواد شیمیایی(از جمله سود، سولفات یا سولفیت) و مقدار زیادی آب داغ، مخلوط می‌کنند. به این ترتیب، خمیری از رشته‌های سلولزی به دست می‌آید. آن‌گاه، خمیر را روی یک توری فلزی می‌ریزند تا آب اضافی خود را از دست بدهد. سپس خمیر از لابه‌لای چند غلطک می‌‌گذرد و آب خود را بیش‌تر از دست می‌دهد. پمپ‌های مکنده‌ی آب، به این کار کمک می‌کنند. سرانجام، خمیری که به صورت ورقه‌ی درازی درآمده است، با گذشتن از لابه‌لای غلطک‌های داغ، که در دستگاه‌های بزرگ بیش از 100 عدد است، خشک می‌شود و به صورت کاغذ در می‌آید. در پایان کار، دستگاهی که به رایانه ارتباط دارد، کلفتی کاغذ، اندازه‌ی آب و شمار سوراخ‌های احتمالی موجود در آن را بررسی می‌کند. در صورتی که کلفتی کاغذ در همه‌جا یکسان باشد، اندازه‌ی آب مناسب باشد و تعداد سوراخ‌ها چندان زیاد نباشد، کاغذ برش می‌خورد و به بازار فرستاده می‌شود.

گاهی با بهره‌گیری از مواد دیگری، کاغذهای بهتری ساخته می‌شود. برای مثال، برای این که کاغذ سطح صاف‌تری داشته باشد و آب زیادی به خود نگیرد، نشاسته یا رزین به دست آمده از درخت کاج را به آن می‌افزایند. برای ساختن کاغذهای بسیار نرم و سفید نیز کاغذ را از لابه‌لای غلطک‌هایی می‌گذرانند که دمای بیش‌تری دارند و سطح آن کاغذ‌ها را با مخلوطی از خاک چینی و آب می‌پوشانند. هم‌چنین، برای این که کاغذ محکم‌تر شود، به آن پنبه می‌افزایند. اگر هم بخواهند از کاغذ، دستمال کاغذی درست کنند، به آن نرم‌کننده می‌افزایند و با کمک مواد شیمیایی، میکروب‌های آن را از بین می‌برند. بنابراین، با بهره‌گیری از مواد گوناگون می‌توانیم کاغذهای ویژه، مانند کاغذهای صافی، کاغذهای روغنی، کاغذهای خوش‌بو، کاغذ نقاشی، کاغذ خوش‌نویسی، کاغذهای صنعتی، کاغذ دست‌شویی و گونه‌های دیگر، ساخت.

کاغذسازی در ایران امروز

هرچند ایرانیان از پیشگامان ساختن کاغذ بودند، اما پس از اختراع دستگاه کاغذساز در اروپا، انبوهی از کاغذهای اروپایی به ایران و دیگر سرزمین‌های اسلامی وارد شد و بازار کاغذسازان دستی را که از شاگردان خود پس افتاده بودند، کساد کرد. پس از زمان اندکی، کاغذهای دستی برای همیشه برچیده شدند و زمان زیادی نگذشت که حتی خاطره‌ی پیشگامی در کاغذسازی نیز از یادها رفت. پس از چندی، نخستین دستگاه‌های کاغذسازی به کشورهای اسلامی وارد شد و ساختن کاغذ به شیوه‌ی نوین آغاز شد.

نخستین کارخانه‌ی کاغذسازی ایران پیش از جنگ جهانی دوم بنیان‌گذاری شد، اما چندان موفق نبود تا این که بیش از 50 سال پیش دستگاه کاغذساز دست دومی به ایران وارد شد و در کرج به کار انداخته شد. کاغذهای ساخت این کارخانه نیز نتوانست با کاغذ خارجی رقابت کند و آن کارخانه به‌زودی به‌صورت کارخانه‌ی مقواسازی درآمد. در سال 1326 خورشیدی نیز شرکتی با سرمایه‌گذاری حسن‌علی حکمت، دکتر صلح‌دوست، عیسائیان و چند نفر دیگر، در ورامین بنیان‌گذاری شد که کاغذهای باطله‌ی ادراه‌ها و سازمان‌ها خوراک آن بود. سپس، در سال 1346 شرکتی به نام شرکت سهامی کاغذ پارس با سرمایه‌ی اولیه‌ی 550 میلیون ریال در هفت‌تپه بنیان‌گذاری شد و نخستین کارخانه‌ی کاغذسازی ایران در سال 1349 کار خود را آغاز کرد.

در سال 1352، بزرگ‌ترین کارخانه‌ی کاغذسازی ایران به نام مجتمع صنایع چوب و کاغذ ایران(چوکا) با مشارکت وزارت صنایع(60 درصد سهام) وزارت شاورزی و عمران روستایی(40 درصد سهام) در کیلومتر شش جاده‌ی رضوان‌شهر به تالش بنیان‌گذاری شد و در سال 1357 کار خود را آغاز کرد. اوج‌ گیری انقلاب اسلامی و پیروزی مردم ایران بر نظام شاهنشاهی پهلوی به بسته‌شدن بسیاری از کارخانه‌ها از جمله همین کارخانه‌ی کاغذسازی انجامید که بیش‌تر از سوی خارجی‌ها اداره می‌شد. از سال 1361 تلاش‌های برنامه‌ریزی شده‌ای برای راه اندازی دوباره‌ی تولید کاغذ آغاز شد و با تحویل کارخانه به سازمان صنایع ملی ایران در سال 1364، این تلاش‌ها به بار نشست و از آن سال است که این کارخانه در کار ساختن کاغذ ایرانی بسیار پویا و کارآمد شده است.





آمادگی در برابر زلزله

ضرورت و اهمیت کسب آمادگی در برابر خطرات زلزله

هر ساله وقوع سوانح طبیعی در کشورهای دنیا موجب زیانهای اقتصادی و تفاوت انسانی بسیار زیادی می شود. در جوامع مختلف میزان این خسارات وتلفات بستگی به میزان توسعه یافتگی و تراکم جمعیت . ایمنی ساختمان های روستاها و شهرها در برابر زلزله و آگاهی و آمادگی افراد و جامعه جهت رعایت نکات ایمنی دارد. یکی از مهمترین سوانح طبیعی زلزله است که در حال حاضر پیش بینی زمان و مکان دقیق وقوع آن امکان پذیر نیست و سعی و کوشش دانشمندان برای انجام آن هنوز در مرحله تحقیق می باشد. به همین دلیل وقوع ناگهانی زلزله در بیشتر اوقات جوامع بشری را به ویژه جوامعی که نسبت به احتمال وقوع آن بی توجه بوده و اصول ایمنی در برابر زلزله را رعایت نکرده اند) غافلگیر می کند و نتایج نامطلوبی به جای می گذارد. کشور ما ایران که روی کمربند لرزه ای فعال آلپ – هیمالیا قرار گرفته است از مناطق لرزه خیز دنیا محسوب می شود و هر چند گاه یکبار زلزله ای مخرب در بخشهای مختلف آن روی می دهد.
تجربه بین المللی نشان می دهد که علاوه بر رعایت اصول صحیح شهرسازی در مناطق زلزله خیر می توان با یادگیری و رعایت نکات ایمنی، آسیب های ناشی از وقوع زلزله را تا حد زیادی کاهش داد.
 


  دستور العملهای ایمنی بطور کلی به سه نوع تقسیم بندی می شوند:

نکات ایمنی ساختمانی:
در برنامه ایمن سازی در برابر زلزله، ایمنی ساختمانها و کلیه بناها از اولویت و اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. زیرا بناها به هنگام وقوع زلزله های شدید در صورت عدم استحکام و مقاومت لازم آسیب می بینند و به ساکنین آنها صدمه جانی وارد می شود. به همین دلیل تعیین محل مناسب برای ساخت بنا (دور از گسلهای فعال و روی زمینی که مقاومت خاک آن مناسب است). طراحی صحیح و مقاوم در برابر زلزله توسط مهندسان با صلاحیت، استفاده از مصالح مناسب ساختمانی ، ساخت ساختمان با بکارگیری کارگران آموزش دیده و نهایتاً نظارت بر ساخت و کنترل کیفیت توسط سازمانهای مسؤول و مهندسان ناظر برای ساختمانهای جدید ، تعمیر و مقاوم سازی ساختمانهای موجود و اصول بسیاری ضروری برای ساخت بناهای مقاوم در برابر زلزله هستند.
 


  نکات ایمنی غیرساختمانی :

رعایت اصول ایمنی در داخل ساختمان ها نیز بسیار با اهمیت است. زیرا ممکن است در برخی از زلزله های نه چندان شدید ساختمان ویران نشود ولی سقوط پرتاب و شکستن وسایل داخلی برای ساکنین ایجاد خطر کند. لذا ایمن سازی داخل ساختمانها نیز از اصول ایمنی محسوب می شود که در عین حال بسیار کم هزینه و آسان است و تأثیر به سزایی در پیشگیری از آسیب ها دارد. 


  آمادگی افراد جامعه :

آگاهی افراد از پدیده های جامعه زلزله و میزان خطر زلزله محل زندگی خود، برنامه ریزیهای صحیح ایمنی بطور گروهی و در اقشار مختلف جامعه، و بالاخره آمادگی فردی برای انجام اقدامات ضروری عکس العمل مناسب هنگام وقوع زلزله میزان آسیب ها را تا حد زیادی کاهش می دهد.
با توجه به مطالب بیان شده از شما دانش آموزان که نقش بسزایی در آموزش سایر افراد و سازندگی جامعه آینده دارید خواسته می شود. از ضرورت و اهمیت مقاوم بودن ساختمان برای حفظ جان و سلامتی اعضای خانواده با والدین خود صحبت کنید و از آنها بخواهید هنگام ساخت خرید و یا انتخاب منزل با مهندسان باصلاحیت و آشنا به مسایل مهندسی زلزله مشورت و به توصیه های آنها توجه کنند. قبل از هر گونه تغییرظاهری در داخل ساختمان، حذف و جابجایی قسمتهایی نظیر دیوار، ستون و در و پنجره ها بامهندسین متخصص و با صلاحیت مشورت کنند.
فراموش نکنید ساختمان مقاوم می تواند ایمنی ساکنین را به هنگام وقوع زلزله بسیار افزایش می دهد 


  ایمن سازی محیط :

ایمن سازی محیط در مقابل خطرات ناشی از زلزله از مهمترین اقداماتی است که قبل از وقوع زلزله باید انجام شود. در بسیاری از موارد والدین با بهره گیری از تخصصهای ویژه ای مانند آهنگری ، نجاری، سیم کشی ، لوله کشی نه تنها برای رفع نقایص منزل خود بلکه برای مدرسه فرزندان خود می توانند کمک ارزنده ای نمایند. ضمن آنکه با کمک های نقدی و غیرنقدی و تهیه وسایل مورد نیاز به خود کفایی مدرسه یاری کنند. همچنین برخی امکانات ایمنی سازی داخل ساختمان مدارس می تواند توسط تعدادی از دانش آموزان و تحت نظر معلمین و مسؤولات در قالب «گروه ایمنی» انجام شود. همین اقدامات درمنزل باید توسط اعضای خانواده انجام شوند:
پنجره و درهای شیشه ای بزرگ با تور و توسط چسب بصورت ضربدر یا در صورت امکان، با سلفونهای چسبی به نوعی تقویت گردند تا بعد از شکسته شدن به اطراف پرتاب نشوند.
 

گاهی اوقات گذشته از سقوط آور، خرابی قفل ها(قفل درها)، باعث می شود تا افراد در بخشهایی از ساختمان زندانی شوند. بنابراین باید قفل تمام درهای خروجی، دستشویی ، اتاقها و ... بررسی شوند و نقش آنها رفع شود یا در صورت لزوم تعویض گردند.
خطر سقوط پرتاب بسیاری از اجسام و وسایل را باید با تغییر مکان و یا محکم کردن آنها در جای خود از بین برد، برای مثال باید:
اتصال وسایل سنگین و آویزان ( مانند چراغ آویز، تخته سیاه، یخچال ، آبگرمکن و ...) را به دیوار محکم کرد. در صورت امکان و حتی المقدور باید محل نشستن و استراحت افراد زیر یا نزدیک این وسایل نباشد.

   

سیم کشی های برق و یا لوله کشیهای گاز و آب، کلید و شیرهای اصلی آنها بررسی و نقایص احتمالی توسط متخصصین و والدین، در این امور برطرف شود تا احتمال قطع آب و بروز خطر آتش سوزی که معمولاً بعد از زلزله رخ می دهد از بین می رود.
مواد شیمیایی را که احتمالاً شاید سمی و یا قابل احتراق هم باشند به داخل قفسه هایی انتقال داده شوند که در دارند و قفل می شوند. در صورت امکان توصیه می شود ظروف شیشه ای مخصوص نگهداری این مواد با ظروف پلاستیکی یا نشکن تعویض شوند.
   

با قراردادن میله یا نرده محافظی جلو قفسه های کتابخانه از سقوط کتاب ها در هنگام وقوع زلزله جلوگیری کنید. 


  تجهیز محیط :

اکنون تصور کنیم که در صورت مقاوم نبودن ساختمان پس از وقوع زلزله احتمال دارد با چه مسایلی روبرو شویم:
- عده ای زیر آوار و یا اجسام و وسایل سقوط کرده گرفتار شده اند
- تعدادی در محلهایی زندانی شده و احتیاج به کمک دارند
- برق قطع شده و امکان کمک رسانی در محلهای تاریک کاهش یافته است برخی از افراد مجروح شده و نیاز به کمک های اولیه دارند
تعدادی از افراد دچار وحشت شده و نیاز به راهنمایی و آموزش دارند
- از محل تعدادی از افراد اطلاعی در دست نیست
آب قطع شده و یا به علت احتمال برق گرفتگی بر اثر سقوط سیم برق در محلی که آب جمع شده باید جریان برق را قطع کرد.
در جایی آتش سوزی بوجود آمده است. همچنین ممکن است در مدرسه:
در نتیجه قطع تلفن امکان تماس با بیرون و ارسال تسریع پیام امدادخواهی وجود نداشته باشد. ممکن است پس از وقوع زلزله به علت بسته شدن راهها، تا رسیدن نیروهای امدادی مدتی طول بکشد. برای مقابله با مشکلات فوق بهتر است با همکاری یکدیگر و با مشورت گروهی، با توجه به شرایط ساختمان، و نیازهای احتمالی پس از وقوع زلزله ضروریات را پیش بینی نمود و در تهیه آنها کوشید. برای این کار افرادی می توانند مسؤول جمع آوری وسایل لازم گردند که گروه تدارکات نام دارند. این وسایل عبارتند از: وسایل نجات شامل : بیل، کلنگ، طناب، شیلنگ آب . جعبه ابزار آچار، پیچ گوشتی ، آچار فرانسه و انبردست. کپسول و آتش خاموش کن چراغ قوه و باطری یدک. جعبه کمک های اولیه – شمع و کبریت – بیسکویت و موادقندی ، ذخیره آب، دستمال کاغذی صابون و مایع ظرفشویی دفتری که در آن اسامی کامل افراد ساکن در محل و تعداد مشخصات آنها نوشته شده باشد.
در مورد افرادی که به بیماری خاصی مانند بیماری قلبی، قند، غدد و داخلی ... مبتلا هستند و یناز به مراقبت و داروی ویژه ای دارند این موضوع ذکر شود و نام، نحوه و مقدار استفاده از دارو و نیز در کنار نام وی اضافه شود.
 


  «گروه تدارکات» باید توجه کند که :

ذخیره آب باید دو هفته یکبار تعویض شود زیرا آب مانده ممکن است آلوده شود و ایجاد بیماری کند. توصیه می شود آب در ظرف پلاستیکی نگهداری شود. داروهای جعبه کمک های اولیه قبل از اتمام زمان اعتبار خود تجدید شوند. نوع دارو، مورد مصرف، مقدار و نحوه استفاده آن بدقت نوشته شده و همراه آن باشد. کپسول آتش فشانی هر یکسال یکبار مورد بازدید قرار گرفته و در صورت لزوم پر و آماده استفاده گردد.
سپس از تهیه این وسایل، آنها را در ساک یا جعبه های بزرگ قرار داده و در جای مشخص و قابل دسترسی قرار دهید. بهتر است این محل طوری انتخاب شود که از نظر احتمالی خرابی ساختمان پس از وقوع زلزله، ایمن تر از سایر نقاط باشد و راههای دسترسی به آن در اثر سقوط وسایل مختلف و یا آوار مسدود نشود. این محل باید با علامت نشانه گذاری شود تا در صورت نیاز، همه بتوانند براحتی آن را پیدا کنند.
 


  بخش دوم – عکس العمل های مناسب وقوع زلزله در اماکن مختلف:

در صورت احساس وقوع زلزله باید بلافاصله چه کارهایی انجام داد و تا از صدمات و آسیب های احتمالی در امان بود؟ برای پاسخ به این سؤال ابتدا باید دانست در زلزله های شدید امکان دارد چه اتفاقاتی رخ دهد.

الف – داخل ساختمان:
در داخل ساختمان احتمال دارد حوادثی از این قبیل اتفاق افتد:
ریزش سقفها و مصالح ساختمانی – شکستن و پرتاب خرده شیشه – سقوط وسایل آویزان مانند چراغ ، پنکه سقفی و ... سقوط اجسام سنگین و وسایلی که روی آنها قرار دارند مانند قفسه های کتابخانه و ...
   
 


  ب – خارج از ساختمان :

در خارج ساختمان ممکن است پدیده های زیر اتفاق افتد : خرابی و ریزش قسمت هایی از ساختمان .

سقوط و پرتاب خرده شیشه ناشی از شکستن پنجره ها و درهای شیشه ای ، شکستن درختان و سقوط تیرهای چراغ برق. بسته شدن خیابانها بر اثر خرابی ساختمان ها و یا احتمالاً از ریزش پل های هوایی.
قبل از هر چیز آرامش خود را حفظ کنید. ترس و وحشت ، سرعت عمل و صحت رفتار شما را کاهش می دهد. پس با اعتماد به نفس به سرعت نکات ایمنی را انجام دهید. دیگران را نیز دعوت به آرامش و انجام آنها کنید. 


  عکس العمل مناسب داخل ساختمان :

به محض احساس وقوع زلزله، در صورت امکان، مثلاً اگر ساختمان یک طبقه است و نزدیک در خروجی هستید، از آن خارج شوید و به فضای باز بروید . اگر هنگام وقوع زلزله در ساختمان چند طبقه ای هستید سعی نکنید با استفاده از پله و آسانسور خود را به خارج از آن برسانید. همچنین از آنجایی که در اماکن عمومی همه افراد نمی توانند در یک زمانی و با هم از درهای خروجی بیرون روند، حتی هجوم آنها به طرف درها می تواند خود عامل آسیب رساندن افراد به یکدیگر باشد. بنابراین محل امنی در داخل ساختمان انتخاب کرده و تا پایان لرزه ها آنجا پناه بگیرید.
در داخل ساختمان از پنجره و درهای شیشه ای فاصله بگیرید. از کنار وسایلی که امکان سقوط یا پرتاب دارند دور شوید.
زیر میز یا محل مناسبی پناه بگیرید. میان چهارچوب محکم در جای مناسبی برای پناه گرفتن است. چهارچوب در را با یک دست محکم گرفته و با دست دیگر مراقب بسته شدن در باشید.

اگر به میز یا چهارچوب در دسترس ندارید و در جایی مانند راهرو هستید از اجسام قابل سقوط دور شوید . به کنار دیواری بروید و به آن بچسبید و یا رو به دیوار نشسته ، سر را به طرف زانوها خم نموده آن را با بازوها بپوشانید و کف دستها را پشت سر به هم قلاب کنید.

 


  عکس العمل مناسب خارج از ساختمان :

در خیابانهای پهن از ساختمان ها، پله های زودگذر و عابر، درخت ها و تیرهای چراغ برق دور شوید.
در خیابانها یا کوچه های باریک کنار اتومبیلهای پارک شده و دیوارهای کاملاً کوتاه پناه بگیرید و دستها را روی سر و گردن خود قرار دهید. اگر در حیط مدرسه هستید از ساختمان ، دیوار ، تیرک های زمین بازی و سبد بسکتبال فاصله بگیرید.
اگر در سرویس مدرسه هستید از راننده بخواهید خود را در محلی دور از ساختمان ، پل روگذر و یا پل عابر پیاده، درخت و تیر چراغ برق متوقف کند. همه در خودرو بمانید. روی صندلی محکم بنشینید. سر را به طرف زانوها خم کنید و با دست و بازوها از سر خود محافظت کنید.

توجه داشته باشید که بطور کلی خطر سقوط آوار ساختمانی از خطر سقوط درختان و تیرک ها بیشتر می باشد.
پس از پایان لرزه ها (در صورتی که در داخل ساختمان هستید) :
چند دقیقه در پناهگاه خود بمانید و سپس با احتیاط ازآنجا خارج شوید.
در صورت امکان به سالمندان و کودکان برای خروج از ساختمان کمک کنید. سپس ساختمان را به آرامی ترک کنید.
پس از خروج در فضایی دور از ساختمان ها و موانع قابل سقوط بمانید تا کسب اطمینان کامل از عدم وجود خطر و تأیید بزرگترها به داخل ساختمان وارد نشوید چرا که احتمال وقوع پس لرزه هایی وجود دارد که برخی از آنها می توانند شدید باشند.
 


  تصمیم گیری :

بهتر است قبل از وقوع زلزله، نسبت به چگونگی عکس العمل، حداقل در مورد مکانهایی که معمولاً در آنها هستید، تصمیم بگیرید و در هنگام زلزله تصمیم خود را بلافاصله انجام دهید.
توجه داشته باشید که در برخی اوقات مانند زلزله سال 1375 بجنورد، ممکن است قبل از زلزله اصلی لرزه هایی بوقوع بپیوندد. لذا توصیه می شود به محض احساس لرزه ها با توجه به محلی که در آنجا هستید عکس العمل مناسب انجام دهید. پس از پایان لرزه ها اگر داخل ساختمان هستید از ساختمان خارج و دور شوید تا کسب اطمینان از ایمنی از طریق پیام های رادیویی و یا شفاهی به مسؤولان باز نگردید. چنانکه در زلزله بجنورد مردم به پیش لرزه ها توجه کردند و خوشبختانه در هنگام زلزله اصلی در خارج ساختمان ها بودند و آسیبی به آنها نرسید.
توجه داشته باشید که انجام عکس العملهای سریع در کوتاه ترین زمان ممکن است یکی از مهمترین اصول ایمنی در هنگام وقوع زلزله است. بنابراین سعی کنید که در هر بار تمرین ضمن بهتر انجام دادن نکات ذکر شده ، زمان عملیات را کاهش دهید.انجام بحث گروهی و بررسی نقاط ضعف و قوت تمرین بسیار مفید است.
به خاطر داشته باشید‌: تکرار این تمرین اشتباهات را کاهش و مهارت و سرعت عمل را افزایش می دهد . 


  بخش سوم – امداد رسانی بعد از زلزله :
تشکیل گروههای امدادی:

تجربه نشان می دهد که بیشترین اقدامات نجات و کمک رسانی قبل از رسیدن نیروهای امدادی، توسط افرادی که در محل حادثه حضور دارند انجام می گیرد. البته در برخی از موارد هم به علت بی اطلاعی و ناآگاهی افراد حوادث نامطلوبی رخ می دهد. به همین دلیل لازم است که قبل از وقوع زلزله کلیه افراد از نکات ضروری اطلاع حاصل کنند و با تمرین کافی، مهارت لازم را بدست آورند. اما برای جلوگیری از بی نظمی باید گروههای خاصی، متشکل از تعداد مشخصی در مدرسه و محله با وظایف تعیین شده، از سوی شورای ایمنی زلزله انتخاب و تعلیم داده شوند تا بتوانند در صورت نیاز اقدامات ضروری را انجام دهند.
فعالیت گروههای امدادی بعد از زلزله نیز همانند گروه تدارکات و گروه ایمن سازی تحت نظر شورای ایمنی زلزله می باشد.

نمودار
1 – گروه پشتیبانی :‌
اولین گروهی که پس از وقوع زلزله اقدام به عمل نماید گروه پشتیبانی است. چرا که این گروه وسایل مورد نیاز سایر گروهها را در اختیار آنها قرار می دهد. پس بهتر است که اعضای این گروه بهتر از افراد دیگر از محل دقیق در وسایل ضروری زمان وقوع حادثه آگاهی داشته باشد.
وظایف :
اعضای این گروه باید پس از وقوع زلزله به محل نگهداری در وسایل ضروری زمان وقوع حادثه رفته و آنها را بین اعضای سایر گروهها تقسیم کنند ، اعضای گروه باید در صورت نیاز ، آب و مواد غذایی را بین افراد تقسیم کنند.
• چند نفر از اعضای گروه باید مانع ورود و بازگشت به سایرین به داخل ساختمان شوند.
• یک یا دو نفر باید از روی دختری که فهرست نام و مشخصات کلیه ساکنین ساختمان در آن است سعی در شناسایی کسانی کنند که در محل حضور ندارند. در صورت امکان از دوستان و حاضرین محل تحقیق کنند که آن شخص کجا می تواند باشد، سپس موضوع را به اطلاع افراد گروه «تجسس» برسانند تا آنها به کمک شخص غایب بروند.
در مدرسه ، اسامی افرادی که از مدرسه خارج می شوند علامت گذاری شود تا در صورت نیاز بتوان پاسخگوی خانواده آنها بود.

2 – گروه تجسس :
ممکن است پس از وقوع زلزله، در جایی از ساختمان حادثه مجددی در حال تکوین باشد. فردی در مکانی زندانی یا مجروح شده و نیاز به کمک داشته باشد. بنابراین عده ای باید با دقت و تحت نظارت سرپرست گروه و با اجتناب از رفتن به مکانهای بسیار خطرناک در حال ویرانی، ساختمان را بازرسی کنند. از آنجایی که ساختمان مدرسه بزرگ است توصیه می شود طبق هماهنگی ای که از قبل انجام می شود، کل محل به چند طبقه تقسیم بندی گردد و برای کنترل هر منطقه چند نفر و یک سرپرست در نظر گرفته شوند.

وظایف A:
بررسی تمام ساختمانها و بخشهای آن به منظور یافتن مجروحین و یا زندانی شده ها\ گاهی برای یافتن افراد باید محل را ساکت کرد. فریاد کشید و منتظر جواب ماند،برخی اوقات هم می توان از رسوبات یا بر هم زدن دستها استفاده کرد.
• پس از بررسی و قسمت از ساختمان و اطمینان از اینکه کسی در آنجا نیست می توان علامت ضربدر بزرگی بر در آن گذاشت تا دیگر اعضای گروه به آنجا مراجعه نکنند.

تقسیم وسایل ضروری

علامت گذاری محل های بررسی شده

• اگر مجروحی در جایی پیدا شد باید بدقت تمام و با رعایت اصول مربوطه به روش کمک مجروحین او را به خارج از ساختمان . جایی که افراد گروه در کمکهای اولیه مستقر شده اند منتقل کرد. کسانیکه آسیب زیاد و جدی دیده اند نباید از جای خود تکان بخورند فقط در صورت امکان خطر ویرانی ساختمان و یا آتشسوری در آن محل باید به نقطه ایمن تری منتقل شوند.
   

   


• اگر فردی زیر آوار مانده باشد باید با دقت در آهستگی تکه های آوار را جابه جا نموده و از ایستادن روی آن منطقه پرهیز کرد تا صدمه بیشتر به مصدوم وارد نشود.
• چند نفر از اعضا باید امکان بروز خطر آتش سوزی را بر اثر نشت گاز یا شکست لوله های آن، واژگون شدن وسایل حرارتی و اتصال سیم های برق بررسی کنند. در صورت وجود چنین امکانی باید هرچه سریعتر شیرگاز بسته و جریان برق قطع شود. پس بهتر است که قبل از محل قرار گرفتن شیر آب، گاز و کنتور برق و چگونگی باز و بسته کردن آنها بخوبی فرا گرفته شود.

همچنین باید مراقب بود در نقطه ای که لوله های آب شکسته در آب جمع شده و سیم برق سقوط کرده است، خطربرق گرفتگی در آن منطقه بسیار است. بهتر است از رفتن به آنجا اکیداً اجتناب کرد.
هر محلی پس از بازرسی و حصول اطمینان از ایمن بودن آن باید با ضربدر سفید علامتگذاری و یا برعکس مناطقی که احتمال وقوع خطر در آن می رود با ضربدر قرمز مشخص شود تا کسی به آنجا نرود.


3 – گروه کمک های اولیه :
با وقوع هر زلزله احتمال دارد عده ای مجروح شوند بنابراین اعضای این گروه باید از قبل بخوبی کمک های اولیه را آموخته و در این کار مهارت داشته باشند. قبل از وقوع بهتر است محل امنی در فضای باز و دور از ساختمان و اجسام قابل سقوط (مثل تیرکهای زمین بازی، درختها، چراغهای برق و ...) برای استقرار گروه کمک های اولیه و انتقال مجروحین به آنجا تعیین شود.
وظایف :
افراد گروه کمک های اولیه باید بهترین کمک های اولیه مانند تنفس مصنوعی، بستن زخمها و شکستیگها و ... را به مجروحین برسانند. در مورد جراحات سطحی می توان تقسیم عمل کرد ولی برای جراحتهای جدی و خطرناک باید فقط اقدامات اولیه را انجام داد و منتظر نیروهای امداد شد.
‌‌* باید سعی شود ضمن مداوا با صحبت کردن با شخص مجروح بدوی آرامش و اطمینان خاطر داده شود. این کار سبب می شود که مجروح بر وضعیت موجود غلبه کند و این امر کمک بزرگی برای امدادگران خواهد بود.


4 – گروه آتش نشان :
این گروه با توجه به احتمال وقوع آتش سوزی پس از زلزله باید از قبل نکات لازم جهت خاموش کردن آتش را بخوبی فرا گرفته باشد و با تمرین، مهارت لازم را کسب کند تا بتواند در صورت نیاز از مهارت و آگاهی خود استفاده کند.

وظایف :
پس از شناسایی اماکنی که آتش گرفته و یا احتمال آتش سوزی در آنها وجود دارد، این گروه باید همراه و تحت نظارت سرشرست خود به محل رفته و با استفاده از کپسول آتش خاموش کن، آب و ماسه سعی کند آتش را مهار کند و مانع از سرایت آن به مناطق دیگر شود. در صورتی که آتش غیرقابل مهار باشد باید به سرعت از آنجا خارج شده و تمام اطراف آن منطقه نیز تخلیه گردد.
توجه :
با حفظ آرامش ، نظم و دقت وظایف خود را انجام دهید یک امدادگر نباید خود قربانی شود.

مانور آموزشی زلزله :
در این قسمت مطالبی در مورد مانور آموزشی ارائه می شود ولی قبل از اجرای مانور لازم است عملیات انجام شده عرضه پیشگیری کنترل شود. این عمل توسط «شورای ایمنی» مدرسه انجام می پذیرد و شامل بخشهای زیر است:
ایمنی ساختمان : میزان مقاومت ساختمان مدرسه با کمک افراد متخصص که می توانند از اولیای دانش آموزان باشند، مورد بررسی قرار می گیرد.
و موارد لازم به اداره آموزش و پرورش گزارش می شود تا نقائص برطرف شود و ساختمان مدرسه مقاوم سازی شود.

ایمن سازی محیط :
اعضای گروه «ایمن سازی» عملیات انجام شده را شرح می دهند و نتایج اقدامات توسط اعضای «شورای ایمنی» بررسی می شود.
تجهیز محیط : اعضای گروه «تدارکات» وسایل آماده شده را به نمایش می گذارند و «شورای ایمنی» وسایل را مورد ارزیابی قرار می دهند.
پس از یادگیری تمامی این آموزشها لازم است یک تمرین دسته جمعی در مدرسه، منزل و محله در برابر زلزله ی فرضی صورت گیرد که در آن گروههای تعیین شده از سوی شورای ایمنی زلزله و سرپرستها وارد عمل شده و وظایف خود را انجام دهند. اما قبل از شروع آن باید چند نکته بسیار مهم توجه کرد:
1 – در تمام مدت تمرین از توصیه های اعضای شورا باید پیروی نموده و از هرج و مرج و بی نظمی اجتناب شود.

2 – ضمن تمرین هر فرد باید مراقبت نماید که برای خود و دیگران حادثه ای بوجود نیاورد
3 – با تمام اعضای گروه خود صمیمانه همکاری کنید. در این تمرین گروههایی چون :
1 – شورای ایمنی زلزله
2 – گروه پشتیبانی
3 – گروه تجسس
4 – گروه کمک های اولیه
5 – گروه آتش نشان

4 – با تمام اعضای گروه خود صمیمانه همکاری کنید. در این تمرین گروههایی چون :
1 – شورای ایمنی زلزله
2 – گروه پشتیبانی
3 – گروه تجسس
4 – گروه کمک های اولیه
5 – گروه آتش نشان

مانور آموزشی زلزله باید طبق برنامه ای دقیقاً پیش بینی و زمان بندی شده و در دو مرحله انجام شود:
الف – هنگام وقوع زلزله فرضی
ب – پس از وقوع زلزله فرضی

الف – هنگام وقوع زلزله فرضی :
این مرحله با علامتی که از قبل تعیین شده مثل صدای سوت یا زنگ شروع می شود، باید وانمود شود که مثل سایر روزها دانش آموزان، افراد خانواده و یا محله در محلهایی هستند که اوقات روزهای معمولی خود را سپری می کنند. در این مرحله چگونگی عکس العمل مناسب در اماکن مختلف تمرین می شود. صدای سوت یا زنگ به منزله وقوع زلزله فرضی است. افراد باید در هر محلی که هستند به نحو صحیح و طبق نکاتی که آموخته اند عکس العمل مناسب را انجام دهند تا از آسیب در امان باشند . مدت زمان این مرحله کوتاه است، چرا که زلزله حقیقی نیز مدت زیادی طول نمی کشد، این وضعیت ادامه خواهد داشت تا زمانی که سوت یا زنگ دوم را نشانه اتمام لرزه هاست به گوش برسد.

ب : پس از زلزله فرضی :
این مرحله شامل دو قسمت است: تخلیه – شروع عملیات امداد
تخلیه :
پس از شنیدن صدای زنگ دوم همه افرادی که در داخل ساختمان پناه گرفته اند باید خود را به خارج از ساختمان برسانند. اما باید توجه داشته باشید که بطور دسته جمعی به طرف درهای خروجی هجوم نبرید، زیرا ممکن است حادثه ای بوجود آورد. شروع عملیات امداد : پس از آنکه همه خود را به محل امنی در خارج از ساختمان رساندند عملیات امداد آغاز می شود. گروههای کاری پشتیبانی ، تجسس، کمک های اولیه و آتش نشان بلافاصله سرپرست یا سرپرستان خود را یافته و با دستور توصیه های او وظایف خود را انجام می دهند. وقوع پس لرزه های احتمالی را فراموش نکنید.

پرسش از متن گفتار سوم :


1 – میزان خسارات و تلفات وقوع سوانح طبیعی از جمله زلزله به چه چیزهایی بستگی دارد؟
در جوامع مختلف میزان این خسارات و تلفات بستگی به عوامل زیر دارد:
الف) میزان توسعه یافتگی و تراکم جمعیت
ب) ایمنی ساختمانهای روستایی و شهرها در برابر زلزله
ج) آگاهی و آمادگی افراد و جامعه جهت رعایت نکات ایمنی

2 – رعایت چه مواردی در هنگام وقوع زلزله میزان آسیبها را تا حد زیادی کاهش می دهد؟
الف) آگاهی افراد از پدیده زلزله و میزان خطر زلزله محل زندگی خود
ب) برنامه ریزی های صحیح ایمنی بطور گروهی و در اقشار مختلف جامعه
ج) آمادگی فردی برای انجام اقدامات ضروری و عکس العمل مناسب هنگام وقوع زلزله

3 – اقدامات ایمن سازی و تجهیز محیط در مدرسه چگونه انجام می پذیرد؟
توسط «شورای ایمنی زلزله» که با همکاری معلمین و مسؤولان مدرسه باید تشکیل شود و تصمیم گیری، هدایت و نظارت بر کلیه فعالیتهای «آمادگی در برابر زلزله» دانش آموزان را به عهده بگیرد. بنابراین هیچ اقدامی بصورت فردی و خارج از برنامه نباید انجام گیرد.

4 – گروه تدارکات چیست؟
ممکن است پس از وقوع زلزله، به علت بسته شدن راهها، تا رسیدن نیروهای امدادی مدتی طول بکشد . برای مقابله با مشکلات فوق بهتر است با همفکری یکدیگر و با مشورت گروهی، با توجه به شرایط ساختمان و نیازهای احتمالی پس از وقوع زلزله ضروریات را پیش بینی نموده و در تهیه آنها کوشید. برای این کار افرادی می توانند مسؤول جمع آوری وسایل لازم گردند که «گروه تدارکات» نام دارند.

5 – در زلزله های شدید داخل ساختمان، احتمال روی دادن چه اتفاقاتی وجود دارند؟
در داخل ساختمان احتمال دارد حوادثی ازاین قبیل اتفاق افتاد :
الف) ریزش سقفها و مصالح ساختمانی
ب) شکستن و پرتاب خرده شیشه
ج) سقوط وسایل آویزان مانند چراغ، پنکه سقفی و
د) سقوط اجسام سنگین و وسایلی که روی آنها قرار دارند مانند قفسه های کتابخانه

6 – عوامل مهم و حیاتی برای حفظ جان و سلامتی در هنگام وقوع زلزله چیست؟
الف) حفظ آرامش
ب) سرعت عمل
ج) مهارت

7 – گروههای امدادی را که قبل از وقوع زلزله تحت نظر شورای ایمنی زلزله می باشند، نام ببرید؟
الف) گروه تدارکات
ب) گروه ایمن سازی

8 – گروه پشتیبانی چیست؟
اولین گروهی که باید پس از وقوع زلزله اقدام به عمل نماید گروه پشتیبانی است. چرا که این گروه وسایل مورد نیاز سایر گروهها را در اختیار آنها قرار می دهد. پس بهتر است که اعضای این گروه بهتر از افراد دیگر از محل دقیق «وسایل ضروری زمان وقوع حادثه» آگاهی داشته باشد.

9 - «گروه تجسس» چیست؟
پس از وقوع زلزله ممکن است در جائی از ساختمان، حادثه مجددی در حال تکوین باشد، فردی در مکانی زندانی یا مجروح شده و نیاز به کمک داشته باشد. بنابراین عده ای باید با دقت و تحت نظارت سرپرست گروه و با اجتناب از رفتن به مکانهای بسیار خطرناک در حال ویرانی، ساختمان را بازرسی کنند و برای کنترل هر منطقه چند نفر و یک سرپرست در نظر گرفته شوند.

10 – مانور آموزشی زلزله در چند مرحله انجام می شود؟
در دو مرحله :
الف ) هنگام وقوع زلزله فرضی
ب) پس از وقوع زلزله فرضی

 

 

 

 


اقدامات حین وقوع آتش سوزی گسترده

؛ قبل از نزدیک‌شدن آتش به خانه چه باید کرد

اقدامات حین وقوع آتش سوزی گسترده ؛ قبل از نزدیک‌شدن آتش به خانه چه باید کرد
1-اولین کار به هنگام بروز آتش‌سوزی تخلیه اعضای خانواده (و یا حیوانات) که برای آماده کردن شرایط منزل وجودشان ضروری نیست، را از خانه خارج کنید.
2-افرادی که دارای مشکل جسمی و معلولیت می‌باشند و نیز کودکان و سالخوردگان باید خیلی سریع از محل خارج شوند.
3-لباس مناسب و محافظ در برابر آتش بپوشید.
4-مواد قابل احتراق را از محل دورکنید، تمام اجسام سوختنی را که در اطراف منزل وجود دارد مثل تیرهای چوبی، ابزار چمن، منقل خوراک‌پزی، برزنت و مانند آن را از 5-اطراف خانه دورکنید و آنها را درجایی مناسب در بیرون ازخانه قراردهید.
6- ورودی‌های ساختمان را ببندید: اتاق زیرشیروانی، پنجره‌های پاسیو، تمامی درها، در زیرزمین و در طویله را از بیرون ببندید.
7- پرده‌ و پارچه‌های قابل احتراق را از محل دور کنید،‌ تمام پوشش‌ها و حفاظ‌‌های غیرقابل احتراق پنجره‌ها را برای کاهش اثر تابشی گرما و آتش ببندید.
8- درهای داخل را ببندید و فن‌ها را روشن کنید، تمامی درها را برای جلوگیری از ورود جریان هوا ببندید، دریچه‌‌ هوای بالای شومینه را بازکنید اما حفاظ روی آن را بگذارید.
9- آب، شلنگ‌های باغبانی را به هم وصل کنید و استخر، وان، سطل‌های زباله و تمامی ظروف را از آب پرکنید.
10-شیراصلی گاز را ببندید، هر منبع اصلی اعم از گاز طبیعی، مخازن گازوییل یا پروپان را قطع‌کنید.
11- نردبانی را برای مواقع لزوم در محل مناسبی از خانه قراردهید.
12- وسیله نقلیه خود را در مسیر ورودی قرار داده و پنجره‌های آن را ببندید.
13- درب‌بازکن‌های خودکار گاراژ را از کار بندازید طوری‌که اگر برق قطع شود بتوان درها را با دست بازکرد.
14- تمامی درهای گاراژ را ببندید.
15- اشیای گرانبها؛ اوراق بهادار و ارزشمند و اشیای قیمتی را در داخل ماشین در داخل گاراژ قرار دهید و آماده باشید که به سرعت خارج شوید.
16- آماده ترک خانه شوید چراغ ها:همة چراغ‌های بیرون و یک چراغ را در هر اتاق روشن بگذارید این کار باعث می‌شودحتی در دود سنگین هم خانه قابل دید باشد.
17- درب‌ها را قفل نکنید؛ در و پنجره‌ها را بدون اینکه قفل کنید، ببندید، بدین طریق درصورت نیاز به ورود سریع و اطفای حریق از سوی آتش‌نشان‌ها این کار براحتی انجام خواهدشد.
درخودروی خود بمانید

هرچند این کارخطرناک است لیکن تنها باید در مواقع اضطراری و هنگام هجوم توفان آتش برای درامان ماندن در وسیله نقلیه خود بمانید چراکه این کار به مراتب از دویدن با پای پیاده بهتراست.
 پنجره‌ها و دریچه‌های هوا را ببندید.
 به آرامی و با چراغ روشن رانندگی کنید.
 مراقب سایر خودروها و عابرین باشید و از میان دود غلیظ حرکت نکنید.
 اگر مجبور شدید بایستید، دور از بوته‌ها و درختان حجیم خودروی خود را متوقف کنید، چراغ‌های جلوی خودرو را همچنان روشن نگهدارید اما موتور را خاموش کنید، پنجره‌ها و دریچه‌های هوا را ببندید.
 درکف خودرو قرارگرفته و خود را با یک کت یا پتو بپوشانید.
 تا عبور جبهة اصلی آتش در خودروی خود بمانید. به خاطر داشته باشید که ممکن است موتور خودرو خاموش شود و دیگر روشن نشود.
همچنین جریان هوا باعث تکان خوردن خودرو شود و یا دود و جرقه داخل خودرو شود که دراینصورت دمای داخل بالامی‌رود، مخرن‌های فلزی بنزین به ندرت منفجر می‌شوند.

اگر در خانه گیر افتاده‌اید

خونسردی خود را حفظ کنید؛
 درصورتی‌که جبهة آتش به طرف شما درحرکت است به داخل خانه پناه برید چون داخل خانه ایمن‌تر است و جبهة آتش قبل از اینکه خانه شما را بسوزاند و تخریب کند از شما .عبورکرده‌است

 اگر در فضای باز گرفتار شده‌اید

 دراین شرایط بهترین سرپناه موقت قرارگرفتن در یک منطقه دور از منابع سوخت می‌باشد.
دریک سراشیبی کوهستان، قرارگرفتن درسمت پشت آن ایمن‌تر است.
از قرارگرفتن در دره‌های باریک، بریدگی‌های طبیعی و ستیغ کوه خودداری کنید.
 اگر جاده نزدیک است در امتداد جاده یا در داخل گودال یا نهر آب در جاده به شکل رو به پایین قراربگیرید خودتان را با هرچیزی که شما را از حرارت آتش حفظ می‌کند بپوشانید.
 درصورت راه‌پیمایی در منطقه‌ای دور از نواحی مسکونی بدنبال گودال یا چاله‌ایی دور از منابع سوخت باشید.
در‌آن هنگام که آتش در حال نزدیک شدن است منابع سوخت را از محل دورکنید، سپس به شکل رو به پایین در گودال یا حفره‌ایی قراربگیرید و خود را بپوشانید.
 تا عبور کامل آتش همانجا بمانید.
 در جنگل‌ها و مراتع همزمان با وزش باد هرگز آتش روشن نکنید.
 سرعت عمل داشته باشید چون آتش سریع پیشروی می‌کند.
 برای خاموش‌کردن آتش از کپسول آتش‌نشانی و یا در صورت نبود آن شن، ماسه و یا خاک به کار ببرید یادتان باشد که برای خاموش کردن آتش هرگز از آب استفاده نکنید.

اقدامات بعد از وقوع آتش سوزی گسترده

بدون ماسک وارد ساختمان آتش گرفته نشوید.
 بلافاصله بعد از آتش‌سوزی پشت‌بام را بازرسی کنید و در صورت مشاهده آتش، جرقه و یا خاکستر گرم آن را از بین ببرید .
 اگر منزل‌تان دچار آتش‌سوزی شده از همسایه‌تان برای مهار آن کمک بخواهید .
 آب‌هایی که در استخر، وان و یا هر ظرف و وسیله دیگری نگهداری‌کرده‌اید حالا به دردتان می‌خورد.
 تا ساعت‌ها بعد از خاموش کردن آتش‌، سراسر خانه را برای یافتن اثر دود یا جرقه آتش مرتب واررسی کنید.
 به یاد داشته باشید که ممکن است چاه‌های فاضلاب سربسته و فضولات حیوانی انباشته شده سبب تولید گازهایی شود که منجر به آتش‌سوزی گردد

 


آتش سوزی و راههای مقابله با آن


طبقه بندی آتش:

1.   نوع اول (A) شامل سوختن هر ماده‌ای که پس از سوختن از خود خاکستر بجا می‌گذارد مانند مقوا، کاغذ، لباس چوب. برای خاموش کردن این نوع آتش از آب استفاده می‌شود و منبع آتش را هدف می‌گیرد.

2.   نوع دوم (B) شامل تمام مواد قابل اشتعال می‌باشد که از خود خاکستر بجا نمی‌گذارد مانند مواد نفتی، روغن‌های صنعتی و رنگ‌ها. برای خاموش کردن این نوع آتش از خاموش کننده‌هایی مادی کف نظیر 2Co یا پودر خشک استفاده می‌شود تا اکسیژن از دسترس آتش دور گردد. استفاده از آب برای خاموش کردن این نوع آتش به توسعه آن کمک می‌کند.

3.   نوع سوم (C ) : این نوع آتش از سوختن گازهای قابل اشتعال با موادی که بسرعت به گاز تبدیل می‌شوند بوجود می‌آید. مثل پرویان مایع که بسرعت تبدیل به گاز قابل اشتغال می‌شود. خاموش کننده‌هایی مانند پودر خشک، هالوژن‌ها کف و دی‌اکسیدکربن برای مقابله با این نوع حریق استفاده می‌شوند.

4. نوع چهارم (D) : حریق ناشی از سوختن برخی فلزات قابل اشتعال نظیر منیزیم، پتاسیم و آلومینیم برای خاموش کردن این نوع حریق از پودرهای خاص باید استفاده نمود و در صورت دسترس نبودن امکانات کافی از شن و ماسه استفاده نمود. باید توجه نمود که پودرهای اطفا را بایستی به آرامی روی مواد محرق ریخت و مراقب نور شدید ناشی از سوختن این فلزات بود.

5. حریق دسته E: این دسته شامل حریق‌های الکتریکی می‌باشد که در اثر استفاده نابجا از یک وسیله الکتریکی و نگهداری نادرست تجهیزات برقی استفاده می‌شود. استفاده از فیوز در کاهش این نوع حریق بسیار مؤثر است. برای اطفاء باید ابتدا برق را قطع نمود و تا آن هنگام لااقل یک متر با برق فاصله داشت. هنگام اطفاء امکان تولید گاز سمی وجود دارد لذا از ماسک استفاده می‌شود. 2Co بهترین ماده برای خاموش کردن است و استفاده از آب بسیار نامناسب است.

چند نکته در باب خاموش کننده‌ها:

همانطور که اشاره شد خاموش کننده‌های محتوی آب برای اطفاء حریق نوع A بکار می‌رود در حالیکه خاموش کننده‌های محتوی کف که از هوا سنگین‌تر و از مایعات قابل اشتعال سبک‌تر است روی این مایعات شناور می‌شود و ارتباط آنها را با اکسیژن هوا قطع می‌کند.

خاموش کننده‌های محتوی پودر عموما شامل پودر بیکربنات سدیم یا پتاسیم می‌باشد که با گاز Co2 یا N2 تحت فشار است. در اطفاء حریق تجهیزات الکتریکی بهتر است از Co2 استفاده شود

استفاده از خاموش کننده‌های محتوی هالوژن که از استخلاف یک هالوژن نظیر کلر، برم و یا ید در C2A6یا CH4 بوجود آمده در حریق‌های نوع A,B,C باید با توجه به این نکته صورت گیرد که بخصوص با پاشیدن روی فلزات داغ، تولید گازهای سمی می‌کند لذا در فضای محدود خطرناک می‌باشد این مواد چون دی‌الکتریک نمی‌باشند پس از مصرف در دستگاه‌های الکتریکی اثر ایجاد نمی‌نمایند.

براساس استاندارد BS خاموش کننده‌های محتوی آب به رنگ قرمز، حاوی کف به رنگ کرم، محتوی Co2 به رنگ سیاه و محتور پودر به رنگ آبی کوتداری شده است.

 

عوامل ایجاد آتش سوزی

1.      بی دقتی در ایجاد جرقه

2.      بی دقتی در رها کردن آتش

3.      عدم کنترل تجهیزات ایجاد کننده جرقه، شعله یا گرما (عملیات برش، جوشکاری و ...)

4.      وسایل گرم کننده نامناسب

5.      آتش سیگار

6.   ذخیره نامناسب مواد و نگهداری نامناسب مواد قاب اشتعال مانند رنگ، تینر، گازهای فشرده اصولاً توجه به ایمنی انبارها، آموزش ذینفعان و وجود سیستم‌های اطفا و اعلام اهمیت زیادی دارد.

7.      عدم دفع زباله

8.      نگهداری ضعیف ماشین‌آلات (عدم روغن کاری، اعمال بار اضافی، ایجاد اصطلاک و ...)

9.      سیستم‌ الکتریکی و روشنایی غیر ایمنی

 

خطرات خاموش کننده‌ها

خطرات ِCo2: اگر چه سمی نیست اما تنفس آن در محیط بسته مشکلات تنفسی ایجاد می‌کند و گاه گیجی، بیهوشی و حتی مرگ را بدنبال دارد.

خطرات پودر خشک: سمی نیست اما اگر بمدت زیاد تنفس شود ایجاد سوزش و تحریک می‌کند. در فضای بسته نیز کاهش دید و گیجی را باعث می‌شود. پودر منو آمونیوم فسفات در صورتیکه با کمی آب مخلوط شود خوردگی در فلزات را سبب می‌شود.

خطرات هالوژن‌ها: همانطور که اشاره شد مواد حاصل از تجزیه خاموش کننده‌های هالوژن‌دار سمی بوده و لذا ورود به محل حریق حتی پس از اطفاء باید با احتیاط صورت گیرد.

خطرات خاموش کننده‌های تحت فشار: خاموش کننده‌هایی که در هنگام استفاده ایجاد فشار می‌کنند انفجار و ترکیدگی است که باید در لحظه شروع استفاده، آنرا روی زمین قرار داده و فاصله مناسبی از آن داشت

 

حریق‌های الکتریکی

اصولا الکتریسته قابلیت ایجاد دوخطر آتش سوزی و شوک الکتریکی را دارد. قوس الکتریکی و جرقه در محل‌هایی که گرد و غبار و بخارات قابل اشتغال وجود دارد آتش سوزی در پی دارد. اضافه بر آن عبور بار الکتریکی زیاد از سیم‌هایی که مقاومت زیاد و پوشش نا مناسب دارند به از بین رفتن پوشش آنها و آتش‌سوزی منجر می‌شود. آتش‌سوزی‌های الکتریکی عموما ناشی از آتش سوزی ناشی از دستگاه‌های فرسوده، استفاده نادرست و خارج از استاندارداز دستگاه‌های الکتریکی، نصب ناقص دستگاه‌ها، رویدادهای تصادفی ناشی از بی‌توجهی‌های انسانی می‌باشد.

 

وسایل و لوازم اطفاء حریق

بطور کلی در استفاده از خاموش کننده ها این نکات باید رعایت شود:

•       متناسب با وضعیت محل و به میزان کافی استفاده شود.

•       به افراد آموزش کافی داده شود.

•       مرتباً بازرسی و تأیید شود.

•       در مکان مناسب و ثابت قرار داده شود.

 

هشدار دهنده ها

هشدار دهنده ها (detectors) وسایلی هستند که با نصب در محل وقوع آتش سوزی را اعلام می دارند. آنها یک مدار الکتریکی را بر حسب نوع حساسیت باز یا بسته می نمایند و سیستم  هشدار دهنده بکار می افتد. گاهی سیستم های هشداردهنده به طور اتوماتیک به سیستم اطفاء حریق نیز وصل می باشد.

هشدار دهنده ها دارای انواع حرارتی، دودی و شعله ای می باشند.

 

روشهای پیشگیری از آتش سوزی یا مقابله با آن

•   پیش بینی در ساختمان و تأسیسات از قبیل رعایت ضوابط مربوط، استفاده از لوازم ایمنی، پیش بینی  سیستم های خروج ( درب ها، پله ها و روشنایی های اضطراری )، تهویه و ...

•       نصب سیستم های هشدار دهنده و اطفاء حریق در محلهای مناسب

•       تهیه وسایل مناسب اطفاء حریق.

•       رعایت نکات ایمنی شامل جدا کردن مواد آتش زا و شیمیایی، تابلوها و علائم کافی، آموزش های عمومی و خاص.

•       انجام تمرینات دوره ای و بازرسی های مرتب

•       امکان اعلام بموقع

انفجار

انفجار به مفهوم اشتعال یکباره است که در آن انرژی های آزاد شده خیلی سریع و ناگهانی با سرعت و در حداقل زمان ممکن خارج می شود. هر ماده شیمیایی که بر اثر یک محرک خارجی ( ضربه، حرارت، الکتریسیته و غیره) تغییر شکل ناگهانی دهد و از حالت جامد یا مایع بصورت گاز تبدیل شود ماده منفجره نام دارد. از جمله استیلن، nبوتیلن، اکسید کربن اتر، هیدروژن سولفوره، متانول یا غبارهای آلی شامل نشاسته، چوب پنبه یا گردهای فلزی شامل گرد آلومینیوم یا منیزیم می تواند ماده منفجره محسوب شود.

برای جلوگیری از انفجار باید از تراکم این گازها، بخارها و گردها کاست و درجه حرارت نیز در دمایی پایین تر از حد انفجار نگه داشته شود. بدین ترتیب تهویه اهمیت زیادی دارد.

 

گروههای اطفاء حریق

این گروهها عندالاقتضاء می توانند شامل گروه تأمین، گروه پزشکی، گروه تخلیه و گروه آتش نشانی باشد.

 

 

 

 

 

 

 


مقالات —> روانشناسی —> علل استرس و اضطراب در دوره راهنمایی


در دوره‌ی راهنمایی کودکان در حال عبور از طفولیت به بزرگسالی هستند و دوران سختی را سپری می‌کنند با وجود تغییرات زیاد، دانش آموزان در دورهی راهنمایی ممکن است احساس ناتوانی در برابر وضعیت‌های مختلف داشته باشند در حالی‌که قبلاً به راحتی با مشکلات رو به رو می‌‌شدند. تغییرات محیطی ناگهانی در این دوران گاهاً موجب افت تحصیلی شود.
دانش آموزان زمانی که به خانه بر می‌گردند ممکن است دچار استرس باشند ، لازم است با آنها صحبت کرده و به حرف‌های آنها گوش کرد.

وادار کردن نوجوان‌ها به صحبت خیلی سخت است و آنها به راحتی حرف نمی‌زنند و مایل هستند فقط با دوستانشان صحبت کنند.
نوجوان‌ها فکر می‌کنند که نمی‌توانند روابط خوبی با همسالان خود داشته باشند. باید با آنها به شکل مهربانانه و حمایتی رفتار کنیم و این اطمینان را به آنها بدهیم که می‌توانند مشکلات خود را در خانه حل کنند.

علل استرس

مشکلات خانوادگی

برخی معلولیت‌ها مانند معلولیتهای دیداری، شنیداری، گفتاری، باعث استرس دانش آموزان می‌شود. یکی از مهم‌ترین و عمده‌ترین علل استرس در دانش آموزان نمره و امتحان است. تبعیض قائل شدن در ابراز محبت به دانش آموزان.
برنامه‌ریزی نادرست درسی در یک هفته به گونه‌ای که چند درس سخت در یک روز قرار گیرند.
رفتار نادرست کادر مدرسه با دانش آموزان از مهمترین عوامل استرس زا در دانش آموزان است.

شیوه‌های کاهش استرس

1. دانش آموزان را به انجام کارهای مورد علاقه ترغیب ‌کنید. کارهای دوست داشتنی باعث افزایش ترشح هورمون دوپامین می‌شود و احساس خوبی را در فرد به وجود می‌آورد و تأثیر مثبتی بر سلسله اعصاب و آن بخش از مغز که مسئول حافظه است می‌گذارد.

2. دانش آموزان را به ورزش صحبگاهی مخصوصاً قدم زدن تشویق کنید.

3. توصیه کنید به موقع بخوابند چون استراحت خوب می‌تواند اطلاعات بیشتری را به حافظه بازگرداند.

4. آنها را به داشتن هدف و برنامهی منظم برای مطالعه ترغیب کنید.

5. از سرزنش کردن بچه‌ها بپرهیزید. رفتار و گفتار شما نباید به گونه‌ای باشد که باعث تحقیر دانش آموز شود. این امر باعث کاهش اعتماد به نفس و ایجاد استرس و اضطراب می‌شود.

6. فراهم آوردن موقعیت‌هایی شبیه امتحان با تمام شرایط یک جلسه امتحان قبل از امتحان اصلی در منزل

چند توصیه برای والدین

آن چه در ابتدا انتظار می‌رود والدین بدان عمل کنند، اهمیت دادن به ترس‌ها و نگرانی‌های فرزندان است. هیچ ‌گاه نباید ترس و نگرانی‌های فرزند را به مسخره گرفت.

· به صحبت‌های فرزند خود با دقت گوش کنید و با او همدلی کنید.

· به فرزند خود نشان دهید از این که او این قدر نگران است، شما نیز ناراحت هستید و سعی دارید عامل ترس و نگرانی را از بین ببرید.

· اجازه دهید فرزندانتان در مورد عامل استرس به راحتی با شما صحبت کند و از احساسات خود بی پرده با شما سخن بگوید.

· داشتن آرامش در زمان آزمون24 ساعت قبل از آن، به بالا رفتن موفقیت تحصیلی در دانش آموزان کمک می‌کند و بهترین راه جلوگیری از نگرانی، مطالعه مستمر در طول سال تحصیلی است.

· والدین به هیچ وجه نباید در زمان امتحانات، دانش آموز را تحت فشار قرار دهند و او را وادار به زیاد درس خواندن کنند. امتحانات در واقع ملاک و معیار تشخیص رشد علمی برای هر دانش آموز است و در یک یا دو شب هیچگاه نمی‌توان مطالب یکساله را فرا گرفت.

· به والدین توصیه می‌شود که با وارد کردن فشار روحی به دانش آموز در موقع امتحانات استرس و اضطراب در آنان ایجاد نکنند.

· در بین فراگیری علمی دانش آموزان تفریح نیز لازم است و این در حالی است که برخی والدین دانش آموز را در خانه حبس کرده تا مبادا نمره امتحانی آنان کم شود.

· دانش آموزانی که در موقع امتحانات ازخواب شبانه مناسبی برخوردار نیستند، ضریب یادگیری خود را کاهش می‌دهند.

اضطراب امتحان

در لغت اضطراب امتحان از دو کلمه اضطراب و امتحان تشکیل شده است. منظور از اضطراب نوعی حالت هیجانی نا خوشایند و مبهم است که با پریشانی، وحشت، هراس، تپش قلب، تعرق، سردرد، بی قراری، تکرر ادرار و تشویش همراه است ولی در تعریف امتحان می‌توان گفت نوعی ارزشیابی است که طبق اصول معینی انجام می‌گیرد و وسیله‌ای است برای توصیف و اندازهگیری تغییر رفتار دانش آموزان در جهت اهداف آموزش و پرورش و کمک به بهبود یادگیری آنها.

علل و عوامل اضطراب در دانش آموزان

عوامل فردی و شخصیتی دانش آموز مانند اضطراب عمومی، پایین بودن سطح عزت نفس، هوش ارزیابی شناختی، عدم آمادگی، عدم توجه و تمرکز، روش‌های مطالعه نادرست و انتظارات سطح بالا.

عوامل آموزشگاهی و اجتماعی مانند انتظارات معلمان، رقابت سیستم آموزشی حاکم بر مدارس، نوع درس، موقعیت مراقبان امتحان و مدرک گرایی.

عوامل خانوادگی چون شیوه تربیتی والدین، انتظارات سطح بالای آنها، جو عاطفی حاکم برخانواده، ویژگی‌های شخصیتی والدین و طبقه اقتصادی اجتماعی.

روش‌های پیشگیری از اضطراب امتحان

عوامل محیطی نقش مهمی را در اضطراب امتحان ایفا می‌کند پس اضطراب امتحان به میزان زیادی قابل پیشگیری است.

اگر دانش آموزان امتحان را امری عادی تلقی کنند و موقعیت را آن طور که هست، بپذیرند کمتر دچار اضطراب امتحان می‌شوند.

دانش آموزان هر اندازه اضطراب امتحان را در مورد توجه قرار دهند، به همان نسبت دچار دلهره و نگرانی و ترس می‌شوند.

رفتارهای سازنده مثل مشورت و تمرین، مطالعهی بیشتر، مشورت با دبیران، تمرین پرسشهای امتحانی قبلی یا پرسشهای امتحانی

ایجاد شایستگی برای غلبه بر اضطراب امتحان از طریق حساسیت زدایی منظم. باید در دانش آموزان چنین احساسی ایجاد کنیم که امتحان مشکلی ندارد.

برطرف نمودن محرک‌های نامطلوب که در امتحان مزاحم دانش آموز هستنداز قبیل:

الف) احساس تقصیر و رنجش پنهانی، مثلاً این که در گذشته نتوانستهاند نمره خوبی بیاورند و رضایت والدین، معلمان و دوستان را جلب نمایند.

ب) ترس از ناامنی و محرومیت از توجه و محرومیت خانواده، مثل زمانی که امنیت خود را در خانواده در گروی نمره خوب و دلخواه والدین می‌بینند.

ج) برچسب‌های نادرست و حرف‌های زشت و زننده‌ای که می‌شنوند، مثل نسبت دادن صفاتی چون تنبل و ....

د) ترس از مقررات امتحان، نمره پایین، پیام‌ها و هشدارهای مراقبین و مسئولین، ترس از عوامل غیر مطلوب فیزیکی جلسه امتحان مثل گرما، سرما، میز امتحان و غیره.

ه) از آنجا که اضطراب امتحان با عزت نفس رابطه معکوس دارد و باید عزت نفس دانش آموزان را افزایش داد.

و) باید ارزیابی شناختی و تصویر ذهنی دانش آموزان از خود و توانمندی‌هایشان را از طریق ارائه بازخوردهای درست و واقع گرایانه افزایش داد.

ی) توقعات والدین و معلمان از دانش آموزان باید متناسب با توانایی‌های و استعدادهای آنان باشد.

ن) باید از مقایسه کردن دانش آموزان با یکدیگر اجتناب کرد، در صورت لزوم هر فرد باید با خودش مقایسه شود.

ل) از مدرک گرایی و بیش از اندازه به نمره بها دادن، باید خودداری کرد.

چند توصیه برای مقابله با اضطراب امتحان:

قبل از آزمون:

شب قبل از امتحان راحت بخوابند.

با اعتماد و اطمینان به دانستههای خود برای امتحان آماده شوند.

با معده خالی در جلسه امتحان حاضر نشوند.

برای کاهش استرس، آبمیوه و سبزی تازه توصیه شود.

در آخرین لحظات قبل از آزمون هیچ مطلبی مرور نشود.

هنگام آزمون

راهنماها را به دقت بخوانند.

زمان خود را در جلسه آزمون تقسیم بندی کنند.

اگر پاسخ سوالی را نمی‌دانند، از آن بگذرند و به سراغ پرسش بعدی بروند.

وقتی شروع به نوشتن پاسخ پرسشها در پاسخ برگ می‌کنند هراس نداشته باشند.

 

امادگی دفاعی



کاربرد مواد و عوامل شیمیایی به عنوان سلاح به دوران قبل از میلاد مسیح باز میگردد .

 استفاده از تیرهاو نیزه ها و شمشیرهای آغشته به سموم گیاهی جانوری و مصنوعی در میادین جنگ و شکار همواره حکم یک برگ برنده رادر دست انسان داشته ، گستره کاربرد انواع سموم و موادشیمیایی به عنوان سلاح به قدری وسیع است که پرداختن به جزئیات آن عملاغیرممکن می باشد .

 لذا سعی برآن شده تا بحث مذکور به  3 قسمت اصلی تقسیم  شود :

1-         تاریخچه کاربرد سموم و مواد شیمیایی به عنوان سلاح .

2-         تاریخچه کاربرد سموم و موادشیمیایی از سال 1914تاکنون .

3-         راههای مقابله باحملات و عوامل شیمیایی و میکروبی .

1- عوامل شیمیایی توسط حیوانات  بسیاری در طبیعت به طور غریزی استفاده می شود مار و عقرب با زهر سمی کشنده خود باعث کشتن یا صدمه زدن به حریف شده ، مورچه هابرای مقابله با همنوعان خود در هوا اسید فرمیک منتشر کرده یا اختاپوس و ماهی مرکب در هنگام احساس خطر برای اختفا موادسیاه رنگی در آب پخش می کنند .

 قیرو نفت اولین مواد شیمیایی مورداستفاده انسان بوده صدها سال قبل از میلاد مسیح جنگاوران برای آتش زدن دیوار قلعه ها بهره می جستند .

 سرخپوستان آمریکا و بومیان قبایل آفریقایی از نیزه های زهر آگین استفاده می کردند .

 به کارگیری بخار آرسنیک به عنوان یک گاز سمی در نبرد پلو پنزی ودمیدن این بخار به سوی دشمن .

 بکاربردن سلاحی به نام آتش یونانی که در گوی های شیشه ای ریخته و با منجنیق به سوی دشمن پرتاب کرده که باعث سوزش چشم ، پوست وبافت ریه ها می شد .

2- تاریخچه بکار گیری سلاحهای شیمیایی در آغاز قرن بیستم قبل از جنگ جهانی اول شروع شد .

( پلیس فرانسه از نارنجک های اشک آور محتوی اتیل برمواستات استفاده می کرد ) نقطه آغاز تولید و به کارگیری گازهای شیمیایی به عنوان سلاح را باید توسط یک شیمیدان آلمانی به فریتز هابر دانست . وی در سال 1868در شهر برسلاو آلمان بدنیا آمد وی در کودکی  موفق به کشف چند ترکیب شیمیایی شد . او به تحصیل در رشته شیمی در دانشگاه های آلمان پرداخت و موفق به درجه دکترای افتخاری گردید . او به عنوان پدرسلاحهای شیمیایی شیوه های ابتکاری زیادی را بدست آورد و موفق به کشف چند گاز سمی شد که منجر به کشف گاز کلرین شد . آلمانها برای اولین بار در سال 1914از یک عامل اشک آور در جبهه نوشاتل در جنگ جهانی اول استفاده کردند . در سال 1915آلمانها از گاز کلربا استفاده از بالن هایی به نام زیپلین در جبهه ایپرس به مقداروسیع استفاده کردند که به خاطر سنگینی گاز کلردر داخل سنگر ها و کانال های ارتباطی نفوذ کرده و تلفات بسیار زیادی از فرانسویها و بلژیکی ها گرفت . سال 1917نیز در جبهه ایپرس از گاز خطر ناکتری بنام خردل بر علیه انگلیسیها استفاده کردند که بسیار پیشرفته تر و کشنده تر از کلراست این گاز علاوه بر مجاری تنفسی از طریق پوست نیز جذب بدن می شود و اثرات زیان باری به جا می گذارد. در خلال جنگ جهانی اول بیش از 100هزار تن گاز شیمیایی کشنده به کار برده شد که حدود1500000نفر کشته و زخمی برجای گذاشت آنچه که فریتز هابر مکرربه آن اشاره کرده تاثیر روانی کاربرد سلاحهای شیمیایی است به عقیده وی انهدام روانی دشمن به مراتب مهمتر از انهدام فیزیکی است که کاربرد سلاحهای شیمیایی مناسبترین گزینه برای این هدف است .

 هابر در سال 1918به خاطرکشف شیوه ای مناسب برای جدا سازی گاز نیتروژن از هوا مفتخر به دریافت جایزه نوبل شد .

آمار وحشتناک تلفات سلاحهای شیمیایی موجب شد تا درپروتکل  سال 1925در ژنو 120کشور ممنوعیت استفاده از عوامل شیمیایی و میکروبی را امضاکنند . هر چند امضای این پروتکل نتوانست جلوی استفاده این سلاح را بگیرد . درسال 1935ایتالیا بنابردستور موسولینی دیکتاتور وقت در حمله به اتیوپی علیه مردم بی دفاع از گاز سمی استفاده کردکه حدود15000نفرقربانی شدند .

 در ژاپن هم در سال 1937 درجنگ با چین از عوامل شیمیایی استفاده کرد .

با این تفاسیر انتظار می رفت که در جنگ جهانی دوم از این عوامل استفاده گسترده ای شود ولی عملا اینطور نشد علت عدم استفاده از گازهای سمی توسط آلمان ترس از اقدام متقابل نیروهای متفقین بود زیرا که مقدار زیادی گاز سمی در اختیار متفقین بود و هر چند ستاد کل ارتش آلمان بارها در خواست کرده بود که از گازهای سمی استفاده کننداما هیتلر مخالفت کرده بود . البته هیتلرخود یکی از مصدومین شیمیایی جنگ جهانی اول بود . بعد از جنگ جهانی دوم مشخص شد که تنها گازهای شیمیایی درانبارهای ارتش آلمان برای مقابله با متفقین کافی بوده  . بلکه چندین برابرکشنده تر از جنگ افزارهای شیمیایی آنها بوده است . در خلال جنگ جهانی دوم ژاپنی ها نیز آزمایش های شیمیایی و میکروبی در منچوری بر روی زندانیان به عنوان خوکچه آزمایشگاهی انجام میدادند .

در جنگ ویتنام آمریکایی ها برای از بین بردن پوشش گیاهی جهت عدم اختفا مبارزین ویتنامی هزارن تن مواد شیمیایی استفاده کردند که علاوه بر از بین بردن ده ها هزار کیلومتر مربع از پوشش گیاهی بیش از 2000000نفر ویتنامی آسیب دیدند و ده ها هزار آمریکایی نیز دچار عوارض مسمومیت شیمیایی شدند که هنوز بعضی از مناطق قابل کشت نیست .

شوروی نیز از جنگ جهانی دوم در مسلح کردن کشورهای بلوک شرق به سلاحهای شیمیایی نقش مهمی را ایفا کردو در جنگ با افغانستا ن نیز از یک عامل جدید به نام باران زرد استفاده نمود . در جنگ عراق علیه ایران رژیم صدام بارها از سلاحهای شیمیایی علیه رزمندگان اسلام استفاده نمود از سال 59تا 62 ((عملیات خیبر )) از سلاح شیمیایی با غلظت پایین استفاده کرد . در سال 63در عملیات بدر در عملیات والفجر 8 (( فتح فاو )) در عملیات کربلای 4 بطور متناوب از مواد شیمیایی استفاده نمود .

همچنین مناطق غیر نظامی مانند شهرهای حلبچه ،سردشت ، مریوان ، دارخوین و  . . . نمونه هایی از آن بوده که باعث کشته و مصدوم شدن تعدادزیادی از مردم بی دفاع گشت .

دستور این حملات توسط صدام و اجرای آن توسط پسر عموی روانی اش حسن المجید ( معروف به علی شیمیایی) انجام شد . صدام در اواخر جنگ با توسل به این شیوه جنگی وحشیانه سعی در برهم زدن تعادل روحی رزمندگان ماو ایجاد رعب ووحشت در جبهه داشت تا مانع از پیشروی ارتش ایران شود . چیزی که ازآن  روزها به جا مانده بیش از 10000نفر کشته و تعداد زیادی معلول و بیمار مبتلا به سرطان است .

عوامل شیمیایی غیر از جنگ ها در مواردی نیز مانند انفجار تاسیسات شیمیایی باعث مرگ و میر و آلوده شدن محیط زیست گردیدند مانند انفجار تاسیسات شیمیایی فلتکس بوراف انگلیس ، سیوو مو ایتالیا ، ساندوزدر سوییس ، و انفجار در بو پال هند که علاوه بر آن نیز باعث از بین رفتن لایه های ازن نیز می شوند .

- انواع عوامل شیمیایی :

 عوامل شیمیایی بر حسب بسیاری فاکتورها از قبیل فیزیکی ( جامد ، مایع ، گاز ) ثبات ( پایدار ، ناپایدار ) و غیره طبقه بندی می شوند که برحسب ماموریت و کاربرد نظامی عوامل به شرح زیر تقسیم می شوند :

 1-  عوامل سمی و کشنده : به دلیل سمی و کشنده بیشتر مورد توجه قرارمیگیرند که از طریق چشم ، پوست ، مجاری تنفسی ، دستگاه گوارشی واردشده و اثر می کند و شامل چهار گروه زیر هستند :

الف ) عوامل اعصاب : به 2 گروه   V.G   تقسیم می شوند .

 عوامل G شامل: تابون  : که در سال  1937توسط گر هاردشرودر آلمانی کشف شد .

 سارین : در سال 1938توسط تیم آلمانی به سرپرستی شرودر ساخته شد .

 سومان : در سال 1944توسط آلمانی  ها  ساخته شد . که در جنگ جهانی دوم در حجم زیاد ی تولید وانبار شد .

عوامل  V  که مهمترین گاز آن در سال 1949در انگلستان توسط راناگیت برروی حشره کش ها تحقیق میکرد کشف شد . و بعدهاتوسط آمریکایی ها و شوروی ها نیز کشف و کاملتر گردید .

ب ) عوامل تاول زا : شامل آرسنیک ها . خردل ها . گازهای گزنده است . آرسنیک در سال 1917 توسط آلمان ساخته و در جنگ جهانی اول به کار رفت . خردل به وسیله د پرتس در سال 1822ساخته شد و برای اولین بار  آلمانی ها در جبهه ایپرس در سال 1917از آن استفاده کردند .

گازهای گزنده نیز در سال 1918توسط آلمان ساخته  شد . این گاز سریع تر از خردل اثر می کند .

ج ) عوامل خون : شامل عوامل سیانوژن و عامل آرسین است . مهمترین گاز از عوامل سیانوژن گازهیدروژن سیانید است .که  درسال 1916توسط فرانسویها بکار گرفته شد و در سال 1941آلمانها برای اعدام اسیران جنگی در اطاق گاز از آن استفاده می کردند . رژیم بعث عراق نیز بر علیه مردم حلبچه و سایر مناطق کرد نشین از این عامل استفاده نمود . این گاز از طریق مجاری تنفسی وارد بدن شده و با مهار هموگلوبین خون مانع رسیدن اکسیژن به سلول و خفگی سریع انسان می شود .

د) عوامل خفه کننده : شامل فسژن ، دی فسژن ، کلر ، کلروپیکرن ، کلرتری  فلوئوراید ،

 پر فلوئوا را ایزو بوتن است .فسژن مهمترین این عوامل است که در سال 1916توسط آلمان در جنگ جهانی اول بکار گرفته شد . این گاز بعد از  اینکه از مجاری تنفسی وارد ریه شد با بخار آب موجود در ریه که برای مرطوب نگه داشتن شش ها است مخلوط شده و اسید خطرناکی بوجود آورده که با تخریب

 مو یرگهای درون ریه  باعث انباشت پلاسما در داخل ریه شده و خفگی بدنبال دارد عوامل دیگر نیز تقریبا همین حالت را انجام میدهند با این تفاوت که به مراتب قوی تر هستند .

2-      عوامل کنترل اغتشاشات : بیشتر توسط پلیس به کار می رود که برای متفرق کردن شورش ها استفاده می شود و اثرات نا پایداری دارند که انواع آن عبارتند از :

الف ) تهوع آور : مانند آدامزیت و دی فنیل کلروآرسین

ب) عوامل اشک آور : مانند گاز اتیل برمو استات و گاز کلرو استوفنون که این گاز ها نیز در اختیار پلیس بوده و اثرات ناپایداری دارد و برای ضد شورش ها بکار می رود .

3- عوامل ناتوان کننده : این عوامل پس از تماس فرد با آن ادامه ماموریت از او سلب می شود که علاوه بر مشکلات فیزیو لوژیکی ناتوانی ذهنی و روانی نیز بدنبال دارد . استفاده از این گاز خاصیت توهم زایی دارد و بعنوان یک ماده روان گردان قوی توسط معتادین مورد استفاده قرار می گیرد .

 4-  عوامل ضد گیاه : که شامل .  الف) ماده سفید : برای از بین بردن گیاهان جنگلی است .

ب ) ماده نارنجی در میزان کم که باعث رشد علف های هرز می شود .

ج )ماده آبی : برای کنترل و تخریب علفها و مزارع برنج است .

د ) پاراکوت : برای از بین مزارع ماری جوانا و از فتوسنتز گیاهان جلو گیری می کند .

در جنگ ویتنام کشور آمریکا بیش از 10هزار تن ازاین  مواد برای از بین بردن مناطق جنگلی و پوشش گیاهی ویتنام استفاده نمود تا ویت کنگها نتوانند از پوشش گیاهی جهت حمله به سربازان آمریکایی استفاده نمایند که باعث تخریب بسیار زیادی از جنگلها و آلودگی محیط و مسمومیت بیش از 2 میلیون نفر گردید .

5- عوامل دودزا : این عوامل بر اثر هیدرولیز شدن و سوختن آن ایجاد پرده دود می کند که کاربرد آن برای علامت دادن و یا اختفااست .که انواع آن فسفرسفید( WP    )و فسفرسفیدخمیری (   pwp  )

می باشد .

6- عوامل محرق : این عامل جهت آتش زدن و نابودی افراد درون سنگر و یا خودروهای زرهی وغیره استفاده می شود . از معروفترین این عوامل می توان به ترمیت ( TH3  ) اشاره کرد که بیش از 2000درجه سانتیگراد حرارت ایجاد می کند و باعث سوختگی های شدید می شود .

7-  عوامل آموزشی : این عوامل برروی بدن انسان و محیط اثر سو ندارد و بیشتر برای تمرینات نیروههای نظامی و چگونگی مقابله با عوامل سمی و کشنده به کار می رود .

عوامل شیمیایی به خاطر چگالی سنگینی که دارند در مناطق کم ارتفاع نظیر سنگرها و پنا هگاههانفوذ می کند و با توجه به پایداری تا  مدتی در محیط باقی می مانند اما شرایط جوی روی آن تاثیر

می گذارد . برای نحوه ی تشخیص آن از هر پنج حواس می توان کمک گرفت :

الف ) حس بینایی : مانند مشاهده تابلوهای شیمیایی یا مشاهده ذرات جامد یا مایع عوامل برروی بدن یا تجهیزات

ب ) حس شنوایی : شنیدن کلمه گاز و یاآژیر خطرحمله شیمیایی

ج ) حس بویایی : احساس بوهای غیرعادی در منطقه

د ) حس چشایی : تغییر غیر عادی در طعم و مزه آب و موادغذایی

 ح ) حس لامسه : احساس سوزش و خارش در سطح بدن

د ر صورت حمله شیمیایی و پی بردن بوسیله حواس پنج گانه ، باید اقدامات عمومی راانجام دادو همچنین از تجهیزات پدافندی که در مورد این گونه حملات استفاده میگردد بهره جست وسایلی مانند ماسک ، پوشیدن لباس حفاظتی و یا استفاده از قوطی امداد جنگهای نوین برای پیشگیری از عوامل شیمیایی .پرسنل نظامی پس از خروج از منطقه آلوده می بایست رفع آلودگی رابه شکل صحیح انجام دهند . در سازمان رزمی لشکرهای پیاده واحدهای ویژه جنگهای نوین وجود دارد که متخصصین جنگهای نوین با استفاده از امکانات و تجهیزات لازم اقدام به رفع آلودگی ناشی از عوامل شیمیایی می کنند .

رفع آلودگی با شرایط جوی و محیطی در ارتباط می باشد . مواردجوی و محیطی عبارتند از :

1-       نور خورشید و گرما : که باعث می شود عوامل زودتر تبخیر و به هوا می روند .

2-       باد : وزش باد قوی کافی است تابیشتر عوامل شیمیایی در محیط پراکنده شده و از غلظت آن کم شود .

3-       رطوبت وباران : بیشتر عوامل با برخورد با آب هیدرولیز شده و اثر آن از بین می رود .

4-       خاک : لایه چند سانتیمتری خاک روی عوامل حفاظت نسبتا خوبی را به وجود می آورد تا مواددر زیر خاک تجزیه و ترکیب شوند .

برای رفع آلودگی عوامل شیمیایی از مواد نیز می توان استفاده کرد این مواد عبارتند از :

1-  سوپرتراپیکال بلیچ (  STB  ) که برای رفع آلودگی عوامل اعصاب و تاول زا به کار می رود .

از این ماده بصورت خمیر یا محلول و یا پودر برای رفع آلودگی تجهیزات ، سطوح آلوده و یا جاده ها ومحیط استفاده می شود .

2- هیپو کلرید کلسیم : که به شکل دانه های ریز یا قرصی شکل بوده و به نسبت 1به2 در آب حل

 می کنند و مورد استفاده قرار می گردد .

3-        هیدروکسید سدیم : بصورت بلورهای جامد رنگ وجود دارد .

4-        هیدروکسید پتاسیم : که مشابه سودسوز آور می باشد .

5-        کربنات سدیم

6-        بی کربنات سدیم : همان جوش شیرین است .

7-      حلال های آلی که مهمترین آنها شامل بنزین ، نفت ، الکل، آستن و ... هستند این مواد مانند شوینده ها قدرت تجزیه عوامل شیمیایی راندارند و فقط آنهاراازروی اشیاء منتقل و سطوح راپاک می کنند .

 ماده های شیمیایی دیگری مانند آهک و مواد سفید کننده ( وایتکس ) وجود دارند که مورد استفاده قرار میگیرند .

باید توجه داشت که عملیات رفع آلودگی در خارج از محیط آلوده انجام گرددو هیچ گاه موادهای رفع آلودگی باهم مخلوط نگردند .


سن جهان

حالا ما دو پاسخ مهم برای دو تا از سؤالات خود داریم که در رابطه با جهان هستند . هرچند که هنوز یک سؤال عمده باقی مانده است ؛ اگر جهان به راستی متناهی است چند سال وجود دارد ؟ دوباره علم از روی شواهد و قرائن موجود می تواند سن جهان را از بیگ بنگ تا کنون حدس بزند . با به کار بستن معادله های مشترک و معمولی فیزیک از فاصله و سرعت برابر با زمان که دوباره از مشاهدات هابل استفاده می شود ، نسبیتا" می توان سن آن را به طور صحیح تخمین زد .

  دو اندازه گیری به فاصله حرکت    کهکشان ها از ما و انتقال به قرمز کهکشان نیازمند بودند . شکست نخستین کوشش ها باعث جستجوی مسافت از میان مثلثات شد . دانشمندان این امکان را داشتند تا ضخامت مدار زمین  را به دور  خورشید محاسبه کنند که حرکات خورشید را در کهکشان  خودمان تقویت می کرد . متأسفانه این محاسبات به تنهایی قادر نبودند تا فاصله هنگفت بین کهکشان ما و آن جسم را تعیین کنند تا سن جهان تخمین زده شود و این هم خطایی معنی دار و مهم بود . 

گام بعد فهم ارتعاش ستاره ها بود . آن مشاهدات در زمینه ی ستارگانی بوده است که دارای درخشش یکسان هستند و سوسو زدن آنها نیز یکسان بوده است . دانشمندان فرض می کنند که ستاره هایی که در کهکشان خودمان هستند و چشمک زدن یکسانی نیز دارند همچون اجرامی هستند در مقدار فاصله یکسانی در فاصله های کهکشانی باید باشند که شدت یکسانی دارند . استفاده از روش مثلثات محاسبه ی فاصله ی ستاره از کهکشان ما را امکان پذیر می سازد . از این رو فاصله ی کهکشان های دور با مطالعات مختلفی قابل محاسبه است البته سختی این کارها همانند تعیین فاصله ی دو اتومبیل در شب ظلمانی است . فرض کنید چراغ جلوی دو اتومبیل شدت تابش یکسانی دارد . از دید ناظر نور اتومبیلی واضح تر به نظر می رسد که از او فاصله ی کمتری داشته باشد و آن اتومبیلی که از او دورتر است کم فروغ تر به نظر می رسد . باز هم این راه حل نمی تواند مسافت های بسیار زیاد کهکشان ها را به تنهایی مورد محاسبه قرار دهد . در فاصله ها خاص غیر ممکن است که فاصله ی کهکشان را از یک ستاره مشخص سازیم . زیرا انتقال به قرمز زیاد  این کهشکان ها  باید یک روش داشته باشد تا فاصله تمام خوشه ها کهکشانی از یک ستاره به تنهایی اندازه گیری کند .

 با مطالعه ی خوشه های کهکشانی که به ما نزدیک هستند می توانند از عقیده جود اندازه ی دیگر خوشه ها بهره مند شوند . نتیجه ی آن می تواند پیشگویی فاصله راه شیری از آنها باشد . بنابراین محاسبات برای بدست آوردن فاصله ی خوشه و انتقال به قرمز آن ، نظری پایانی است که تعیین
می کند کهکشان چند سال از ما در حال حرکت بوده است . تک تک این اعداد می توانند به صورت تک تک محاسبه شوند و زمانی که این دو کهکشان در یک مکان و یک زمان  بودند را بازگرداند  که در واقع همان لحظه ی بیگ بنگ است . معادله ی عمومی که برای محاسبه سن جهان استفاده می شود به صورت زیر است :

 

(distance of a particular galaxy) / (that galaxys velocity) = (time)

or

4.6 x 10^26 cm / 1 x 10^9 cm/sec = 4.6 x 10^17 sec

             

حاصل این معادله برابر 17 ^ 10 × 6.4 ثانیه است که با اندکی محاسبات بسیار ساده ریاضی می توانیم آن را به عددی که تقریبا" برابر پانزده میلیارد سال است تبدیل نمود . این محاسبه تقریبا" برای هر کهکشانی که قابل مطالعه است صدق می کند . هرچند که اندازه گیری این مقدارها که در معادلات به دست آمده اند که تخمینی از سن جهان می باشند می توانند صحیح باشند . در صورتیکه برآورد سن جهان فرایندی پیچیده است . این دستاورد در این علم گامی بحرانی است .

 

شنبه ۱۳٩٠/۸/٧ساعت ٩:۳٤ ‎ب.ظ توسط رامین حاجبی.g.a نظرات ()
تگ ها:
=http://www.persiangig.com/pages/download/?dl